Weinig Wol

Belofte maakt schuld? Niet voor deze regering.

2012-01-21T00:34:00.001+01:00

Ik heb een nieuwe post op Sargasso over de extra bezuinigen van 7 miljard waar nu in het nieuws sprak van is:

Beloftes moet je na komen. Dat weet iedereen. Maar is dat een reden om 7 miljard te bezuinigen in een jaar? Zo ongeveer is de redenatie in het voorpagina artikel van de NRC vandaag over de nieuwe bezuinigingen die ons mogelijk door Brussel zullen worden opgelegd. Letterlijk staat er:

Het kabinet moet veel sneller veel meer bezuinigen dan gedacht. Dat komt door afspraken met de Europese Commissie uit 2009. Volgens ingewijden moet er alleen al in 2013 op grond van de huidige prognoses minstens 7 miljard worden bezuinigd.

Om onder de 3% grens te blijven die is vastgelegd in het Groei en Stabiliteitspact moet 7 miljard euro worden bezuinigd. Deze bezuinigen komen boven op de al eerder voorgenomen bezuinigen van 18 miljard. Het bedrag is gebaseerd op een schatting van de afname van de economische groei. Het zou iets meer of minder kunnen zijn, maar laten we even aannemen dat het klopt. Door de krimpende economie - overal in Europa wordt nu bezuinigd - nemen de belastingkomsten van de staat af, en lopen de kosten op. Net als eerder de Belgen wordt Nederland nu door Brussel gedwongen om te bezuinigen: dat is het resultaat van de nieuwe afspraken die op 9 december zijn gemaakt. En belofte maakt schuld:

Lees de rest hier.

Het gezicht van Amerika is Guantanamo

2012-01-15T00:28:00.001+01:00

De Algerijn Lakhdar Boumediene werd nadat hij was vrijsproken door de rechter in Bosnie door de Amerikanen gearessteerd op verdenking van terrorisme. Hij en 5 andere Algerijnen zouden de aanslag op Amerikaanse ambasade hebben uitgevoerd. Zij waren een van de eerste gevangenen op Guantanomo Bay. Inmiddels zijn ze weer vrij.

In het interview dat Chris Hayes met hem heeft vertelt hij de hij verwacht dat ze de vergissing toch wel snel zullen inzien. Amerika is toch geen dicatuur en respecteert immers de mensenrechten?

Het heeft niet zo mogen zijn. Zeven jaar is hij vastgezet op Guanatano Bay waar hij werd gemarteld ondanks het feit dat bekend was dat hij onschuldig was. Ook na aantreden van Obama ging het martelen nog door, . Pas na een uitspraak van het Supreme Court, dat ook gevangen in Guantanomo het recht hebben op een eerlijk proces werd hij voorgeleid en vrijgesproken.

Het blijft mij dagelijks verbazen hoe ongelooflijk dom de Amerikanen bezig zijn met hun "oorlog tegen terrorisme". Ik hoop dat ik niet hoef uit te leggen waarom. Het beste wordt het nog verwoord door Lakhdar als hij zegt: het echte gezicht van Amerika is Guantanamo.

Bekijk hier het interview dat Chris Hayes vandaag had met Lakhdar:

Visit msnbc.com for breaking news, world news, and news about the economy

Up met Chris Hayes is overigens een nieuwe show van MSNBC, die meer goede "liberal" shows heeft. Daarmee is MSNBC overigens nog geen tegenwicht voor FOX News dat niet meer is dan een propaganda zender voor de GOP. Er zijn ook conservatieven met een show zoals Joe Scarborough of middle of the road journalisten als Chuck Todd en boter babbelaars als dancing David Gregory

Van de rijken, voor de rijken door de rijken

2012-01-14T14:59:00.000+01:00

Bill Moyers is weer terug. Er is nu een opvolger voor Bill Moyers Journal. De eerste aflevering van Moyers & Company gaat over - hoe kan het ook anders - de toegenomen ongelijkheid in de Amerikaanse samenleving. Een uitgebreid interview met de auteurs van het boek Winner Take All Politics, Jacob Hacker en Paul Pierson.

Hoe is het mogelijk dat een klein deel van de bevolking, de rijkste 1% als enige groep geprofiteerd hebben van de groei van de economie de afgelopen 30 jaar. Het is niet (alleen) de globalisering, want waarom zien we die toegenomen ongelijkheid vooral in de VS en in minder mate in de Groot Britannie.

Hacker & Pierson schrijven over de belastingverlaging van Bush voor de rijken, en dan met name de 0.1% en 0.01% van de rijke bovenlaag van de bevolking. Maar het zijn niet alleen de belastingverlagingen, ook zijn er veel maatregelen door de Amerikaanse overheid genomen die rijken bevoordelen.

Zij laten zien dat de ongelijkheid geen proces is dat "vanzelf" gebeurde, de toename van de ongelijkheid was geen natuurverschijnsel maar een uitkomst van de politiek. De maakbare samenleving is geen utopie van links, maar een realiteit van rechts. Het motto van Lincoln dat de regering van zijn land van het volk voor het volk door het volk is kan tegenwoordig beter herschreven worden als van de rijken voor de rijken door de rijken.

Bekijk het hele programma (1 uur):

Moyers & Company 101: On Winner Take All Politics from BillMoyers.com on Vimeo.

Update: Het "bewijsmateriaal". Deze grafiek laat goed zien wat er is gebeurd. Vanaf de jaren 70 het gemiddelde (*) inkomen per familie niet of nauwelijks veranderd maar het Bruto Nationaal Product per persoon is gewoon door gegroeid. Waar is al dat geld heen gegaan? (Via Krugman)

(*) de mediaan = inkomen waarbij 50% van de bevolking meer verdient (of minder) dan dit bedrag.

De euro: een prisoner's dilemma

2011-12-20T22:13:00.000+01:00

Laat ik het maar meteen aan het begin zeggen: opbreken van de euro is geen optie. Een muntunie opzetten is relatief eenvoudig maar een muntunie afbreken zal een grote crisis veroorzaken. Desondanks denken velen dat de problemen, die het gevolg zijn van de schuldencrisis het beste kunnen worden opgelost door de muntunie te wijzigen, zoals Frits Bolkestein en afgelopen weekend Paul Hockenos in de NRC beweren. Zij willen een “neuro” en een “zeuro”: één euro voor de sterke landen in het noorden en één voor de zwakken in het zuiden. Over Griekenland wordt niet meer gediscusieerd: dat land moet uit de euro. En dan zijn er natuurlijk de populisten die dromen van herinvoering van de gulden. Dit is ongefundeerd, contraproductief en zelfs gevaarlijk geklets.

Lees de rest op Sargasso...

Wouter Bos over de Eurotop

2011-12-11T09:28:00.001+01:00

Ik had bij het schrijven van mijn vorige stukje over de Eurotop van 8/9 december Wouter Bos nog niet gezien. Op vrijdagavond gaf hij een toelichting bij Pauw en Witteman. Ook Bos stelt dat de politici hebben geprobeerd daadkracht te tonen maar de problemen niet hebben opgelost. Er is alleen maar tijd gekocht.

De Eurotop: een herhaling van zetten

2011-12-10T22:55:00.001+01:00

Ik had evengoed als titel Groundhog Day Again kunnen kiezen. De dames en heren zijn er uit in Brussel maar het is een herhaling van zetten. We gaan eerst aan een fiscale unie werken en pas daarna gaan we de euro redden. De Britten doen niet mee want die willen hun eigen ‘City’ redden. Over economische groei is niet nagedacht: men is geheel gefocust op de schulden. Duitse Disziplin staat op het recept, “groei” komt in de receptuur van de medicijnmannen en vrouwen in Brussel niet voor. Maar dat is ook irrelevant, want als we zo doorgaan is de patiënt binnenkort overleden.Lees de rest op Sargasso ...

Het probleem van Mark Rutte

2011-12-09T21:52:00.001+01:00

De zoveelste Eurotop en weer is er niets besloten dat de werkelijke oorzaak van het probleem wegneemt: de instabiele muntunie. Wel zijn onze leiders er weer van overtuigd dat ze nu alle problemen hebben opgelost. En wat zijn die problemen dan? Kijk en huiver.

Mark Rutte gaf na afloop van de Eurotop in Brussel een korte mededeling over de besluiten die zijn genomen. Ik vond de volgende video op de site van Elsevier:

Transcript (benadrukking door Rutte zelf):

Nou, wat we in ieder geval moeten doen is er voor zorgen dat we ... de crisis op het gebied van de schulden in Europa is hoog [onverstaanbaar]… dat betekent dat we ervoor moeten zorgen dat dit soort crises in de toekomst niet meer kunnen ontstaan. We moeten er alles aan doen dat er zo automatisch mogelijk sancties worden opgelegd aan landen die zich niet aan de afspraken houden. Tegelijkertijd moeten we ervoor zorgen dat de landen die in de problemen zitten dat die ook met een geloofwaardig programma komen om die problemen aan te pakken. En dan moeten we d’r ook voor zorgen dat we met zijn allen klaar staan om zo'n land te helpen, mits het inderdaad een heel streng onder zware controle staand programma is. We moeten er ook voor zorgen dat we de Unie van de Zevenentwintig bij elkaar houden. Het is niet alleen een Unie van de Zeventien, de eurolanden, het is ook van groot belang voor een land als Nederland, dat groei georiënteerd is, dat het belangrijk [vind] dat er banen zijn, dat een land als het Verenigd Koninkrijk, Zweden, de Baltische staten en Polen er bij komen… dank u.

Probleem 1: gebrek aan discipline. Daarvoor heeft onze rechtgeaarde conservatief Mark Rutte een heuse conservatieve oplossing: straf. Automatisch nog wel.
Probleem 2: zijn de hoge schulden. En ook daarvoor is een oplossing: afbetalen. Het laat zich raden waar we dat geld vandaan halen: er komen meer bezuinigingen en hogere belastingen.
Probleem 3: werkloosheid. Oplossing? Groei.

En hoe gaan we die groei bereiken? Door ons er op te oriënteren of zo? Ziehier, het probleem in een notedop: we doen niets aan de instabiele muntunie. Ook is er geen oplossing voor de te grote banken die te weinig kapitaal hebben. Bovendien zit de economie in een diepe put. In plaats van die problemen aan te pakken gaan we bezuinigen. Landen die dat niet serieus genoeg doen worden gestraft. Aan probleem nummer drie, de hoge werkloosheid wordt echter niets gedaan. Integendeel zelfs. Door het macro-economische krimpbeleid komen er voorlopig geen banen bij maar gaan er banen af. Ook zal de aflossing van die schulden niet makkelijker worden als de economie krimpt. Maar hé, een kniesoor die daarop let, als er maar daadkracht wordt getoond want dat wekt vertrouwen op.

Dat is het probleem van Mark Rutte - en van Rompuy, Mario Draghi, Merkozy en al die andere Eurocraten. Zij zijn bezig met het verkeerde probleem op te lossen: hun gebrek aan geloofwaardigheid. Ik heb het al vaker gezegd: deze crisis is nog lang niet afgelopen.

Deze crisis is nog lang niet voorbij

2011-12-04T13:41:00.001+01:00

Dit is de laatste post in de serie als is de crisis nog lang niet voorbij natuurlijk. Er is geen college gegeven maar een paneldiscussie georganiseerd. In het panel zitten een journalist, een econoom, een politcus, een toezichthouder en een bankier. Ik doe hiervan geen verslag omdat U het zelf kan bekijken (zie hier onder). Ter afsluiting heb ik een een nabeschouwing geschreven. De collegeserie mag dan wel beëindigd zijn, de crisis gaat door… Voor de duidelijkheid: dit is mijn visie, ik pas toe wat ik geleerd heb tijdens de colleges.

Het is misschien geen core-business, maar een ding weet ik zeker: betrouwbaarheid en degelijkheid zijn een essentieel onderdeel van het bankiersbedrijf. Aan banken vertrouwen we ons geld toe. Sinds mensen hun geld in bewaring geven bij de eerste banken, zoals de Amsterdamsche Wisselbank, is een degelijk imago essentieel. Ewald Engelen liet de afgelopen weken zien dat de moderne façade van banken allang niet meer bestaat uit een imposante gevel van marmer en glas (ook al hebben zie die vaak nog wel) maar vooral uit de verhalen die ze vertellen over voordelen van financiële innovatie en geavanceerd risico-management.

In negen colleges lieten Ewald Engelen, Tijo Salverda en Karel Williams zien wat zich de laatste dertig jaar achter die façade heeft afgespeeld. Hoewel banken “makelaars in geld” zijn, zitten zij zelf op dit moment helemaal niet zo goed bij kas. De afgelopen dertig jaar zijn de banken veranderd in broodmagere gratenpakhuizen. Bij de gemiddelde Nederlands bank is 96% van het geld dat op de balans staat vreemdvermogen. Leg dat feit naast de constatering dat in geen enkele sector de salarissen zo hoog zijn als bij banken, dan weet je ook wat er met dat geld is gebeurd. Al die jaren hebben zij de schijn opgehouden en iedereen verteld dat zij met behulp van geavanceerd risico-management alles onder controle hadden. Maar niets is minder waar gebleken: met goedkoop geld zijn onverantwoorde risico’s genomen die hen uiteindelijk fataal werden. Het geld dat daarmee is verdiend werd op eigen rekening gestort en toen het mis ging in 2008 is de maatschappij als dank opgezadeld met de schillen en de dozen.

Lees de rest ...

Alle afleveringen op rij:

Het college "De tribale bankier" heb ik niet zelf bijgewoond. Het verslag is daarom van Dimitri. Dit is d laatste aflevering.

Groundhog day: niets vergeten, niets geleerd

2011-12-04T12:49:00.001+01:00

Het laatste college wordt gegeven door Karel Williams

De laatste tijd wordt sommige politici verweten dat zij niet naar de markt maar naar de kiezer luisteren. De commentaren in de kranten gaan over Duitsers die geen geld over hebben voor het Europese noodfonds (EFSF) en die weigeren de Europese Centrale bank (ECB) als lender of last resort te laten functioneren. Of het gaat over Italianen die niet willen hervormen dan wel over Grieken die – o help democratie – een referendum willen houden over de noodzakelijke hervormingen.

Maar je kunt er ook op een andere manier naar kijken: net als vóór de crisis laten de politici zich nog steeds leiden door de financiële industrie. Het lukt de financiële lobby daardoor steeds weer om noodzakelijke hervormingen te blokkeren of af te zwakken.

Het resultaat is dat we in een soort time loop zitten, net als in de film Groundhog Day, waarin de hoofdpersoon elke ochtend op 2 februari om zes uur wakker wordt. Elke dag gebeurt exact hetzelfde, zo nauwkeurig zelfs, dat de hoofdpersoon de gebeurtenissen van de dag tot op de seconde kan voorspellen. Net als in de film kunnen we constateren dat de politiek niets heeft geleerd maar ook niets is vergeten.

Lees de rest ...

College Ewald Engelen deel 8

2011-11-20T22:24:00.001+01:00

Deel 8 staat op Sargasso:

Dit is deel 8 in de serie, en het 7e en laatste college van Ewald Engelen zelf. Professor Engelen zet de oorzaken van de crisis nog eens op een rij, met extra aandacht voor Europa en kijkt naar de toekomst: wat zijn de gevolgen van de crisis voor de positie van Europa in een veranderende wereld?

Als de crisis in 2008 op zijn hoogtepunt is, denken Europeanen dat dat hier niet zal gebeuren. Volgens hen is de crisis het resultaat is van het Angelsaksische bankieren, hier kan dat nooit gebeuren. Iedereen weet nu dat in Europa de banken even ziek zijn als in de Verenigde Staten. Als men toen onmiddellijk was begonnen met het verhogen van de kapitaalbuffers van banken was de crisis nu veel minder ernstig geweest. Hoe is dit mogelijk? Waarom dachten we dat de banken hier anders waren en waarom heeft Europa niet ingegrepen in de banksector?

Lees het hele verhaal ...

Het complete overzicht van alle (tot nu 9) aflevering staat hier.

De omroep en de ECB weten het ook niet.

2011-11-16T22:56:00.001+01:00

De rente is gisteren toch weer omhoog gegaan, hoger dan 7% deze keer. Hoe kan dat, is de vraag. Italië heeft nu toch (bijna) een nieuwe regering, nog wel geleid door iemand die het vertrouwen heeft van "de markt", een technocraat die weet wat ie doet en die belooft hard in te grijpen. Dan moet de rente toch weer omlaag gaan?

NOS-nieuws, vraagt het aan Jeroen Vetter:

transcript:

[Jeroen Vetter] ... na zo'n weekend, als Monti is benoemd, dan zullen beleggers zich ook afvragen, "ja wat is er nou feitelijk veranderd?" We hebben wel een nieuwe premier en regering maar het probleem, de enorme staatsschuld van Italië is er nog steeds. Er is feitelijk niets aan de situatie veranderd, en dat is wat beleggers zich nu weer realiseren...

[interviewster] ja dat konden ze eerder natuurlijk ook. Toen waren ze blij toen Berlusconi wegging maar dan denken ze kennelijk ook niet zo ver door.

[JV] Er zijn eigenlijk twee indicatoren, je kunt naar aandelenmarkten kijken, die zijn in de regel wat optimistischer in dit soort dingen, maar obligatiemarkten zijn een betere indicator. Ja die zijn wat minder optimistisch. Die zeggen ja "eigenlijk heel leuk, die rente is even gedaald maar nu loopt het weer op", want feitelijk is er niets veranderd in Italië. En nu komt het er op aan of ze ook die keiharde bezuinigingen kunnen doorvoeren. Want als Italië dat niet doet, en U weet Italië moet volgend jaar ruim 300 miljard euro herfinancieren, dat kunnen ze met een hoge rente niet dragen. Daar kunnen ze niet tegenaan bezuinigen.

Hij lijkt dus te zeggen: Eerst was iedereen optimistisch, maar toen sliepen ze er nog eens een nachtje over, en toen werden ze weer wakker met een kater. De interviewster (Wie is zij? Ik kan haar naam niet vinden op de site) voelt nattigheid: dat van die hoge staatsschuld, die zal door de benoeming van Monti echt niet verdwijnen. Dat wisten ze al die tijd toch al? Vetter praat er overheen door het verschil uit te leggen tussen obligatiemarkten en aandelenmarkten, maar dat is natuurlijk geen echte uitleg.

Ook de eindconclusie klopt niet helemaal. Italië moet "keihard" gaan bezuinigen omdat het anders volgend jaar zijn lening niet kan financieren met die hoge rente. Maar het probleem is natuurlijk iedereen dat ziet aankomen, daarom is de rente zo hoog. Zonder ingrijpen van de ECB is de kans groot dat volgend jaar de rente nog steeds hoog is. Italië kan de nieuwe leningen dan niet betalen, hoe goed Monti ook zijn best doet. De problemen worden alleen maar groter omdat de economie gaat krimpen door al die keiharde bezuinigingen. Wat doet iedereen dus? Juist, die probeert zo snel mogelijk van zijn "aandeeltjes Italië" af te komen, waardoor de rente nog verder stijgt.

Wat is er toch zo moeilijk aan om dat te begrijpen? Maar we moeten niet te hard oordelen, ook bij de ECB lijken ze het niet te begrijpen. En zo stevent het schip Europa, met standvastige mannen aan het euro-roer, met grote vaart aan de grond. Maar we hebben in ieder geval een lage inflatie!

College Ewald Engelen deel 7

2011-11-16T07:07:00.001+01:00

Er staat al weer een paar dagen een nieuw verslag van het college van Ewald Engelen op Sargasso Van Kredietcrisis naar Europese Schuldencrisis.

Hij bespreekt eerst de recente ontwikkeling in Europa: democratie is maar lastig, zeker als er moeilijke maatregelen genomen moeten worden. In plaats van draagvlak te zoeken worden politici die in de weg zitten onder druk gezet om op te stappen en vervangen door eurocraten die het vertrouwen hebben van de Duitsers. En wat is eigenlijk "doortastend ingrijpen" als de bankiers niet aanpakt? Hard voor wie? Niet voor de politieke elite, niet voor de veroorzakers, maar voor de burger. Ik vertel niets nieuws natuurlijk: dat is altijd al zo geweest.

Ook komt ter sprake de relatie tussen de Europese crisis en de kredietcrisis. Volgens Engelen is het eigenlijk een en dezelfde crisis. De verbindende factor is niet alleen oorzakelijk - de schokgolf van de kredietcrisis schudde Europa door elkaar en verstoorde een precair evenwicht - maar er is ook een direct verband: het bankwezen. Bankiers hebben de kredietcrisis veroorzaakt en zijn ook in Europa de belangrijkste factor die een oplossing in de weg staat: schuldsanering. Banken gaan namelijk failliet als Griekse schulden afgeschreven moeten worden.

In Griekenland en Italië worden democratisch gekozen leiders terzijde geschoven en vervangen door technocraten. De toekomst van Europa wordt afhankelijk gemaakt van technocraten. Democratie is blijkbaar een veel te onzekere factor als het gaat om het doorvoeren van de maatregelen die nodig zijn om de euro te redden.Wat men vergeet is dat voor de uitvoering van pijnlijke hervormingen een democratisch draagvlak nodig is. Voor een succesvolle uitvoering van de noodzakelijke hervormingen is het nodig dat ambtenaren en de burgerij er volledig achter staan. In Griekenland en Italië heeft het volk traditioneel weinig vertrouwen in de overheid. Dit plan om de redding van de Euro door de politieke top te vervangen is daarom weer een nieuw luchtkasteel omdat het noodzakelijke draagvlak ontbreekt.

Lees het hele verhaal.

Het complete overzicht van alle (tot nu 7) aflevering staat hier.

Time's Up, Children

2011-11-16T00:23:00.001+01:00

Afgelopen nacht zijn diverse occupy-sites ontruimd, waaronder ook de belangrijkst, althans de eerste en meest spraakmakende bij Wallstreet. Met veel overmacht en geweld is een einde gemaakt aan de bezetting van Zucchottipark. Al eerder zijn er bijzonder gewelddadige ontruimingen geweest in Berkley en Oakland. Jean Quan, de burgemeester van Oakland, heeft al toegegeven dat burgemeesters in steden waar een occupy-site is ervaring uitwisselen. Hoe pak je zo'n ontruiming het beste aan? Waarschijnlijk willen ze nu zo snel mogelijk van die lastposten af. Dit is een gecoördineerde actie. Hier wordt in de comments gespeculeerd of dit getimed is met de afwezigheid van Obama - die is op dit moment onderweg naar Canberra, Australië.

Het is niet moeilijk om een vergelijking te maken met Tahrirplein. Het gaat allemaal veel soepeler in Amerika natuurlijk, ogenschijnlijk althans, want de pers wordt op afstand gehouden. Maar als je beelden van de ontruiming van Berkley ziet dan zie ik niet veel verschil meer soortgelijke taferelen in landen die zogenaamd minder democratisch zijn.

Dit is vorige week gebeurd (via):

De rechtse media hebben veel plezier, New York Post, een krant van Murdoch, schrijft bijvoorbeeld onder de kop Time's Up, Children (via Digby):

Mayor Bloomberg last night ordered a long-overdue fumigation of the festering mess at Zuccotti Park — and while the zealots likely will be winging about the decision for months, it remains that the two-month-long demonstration had long since devolved from a principled sit-down into a carnival of contempt both for the law and for common decency.

The action followed crackdowns on Occupy sites around the country — and may well have been prompted by promises of a substantial escalation of the demonstration this Thursday.

Threats to disrupt rush-hour subway service appeared on fliers around Lower Manhattan at the weekend.

Just who was responsible for them wasn’t clear — but even the possibility of such a challenge to public safety had to be taken seriously, given the irresponsible acting out that has accompanied the Zucotti Park demonstration from the outset.

And, a possible subway shutdown notwithstanding, the demonstrators overweening disregard for their neighbors — residential and commercial alike — simply could no longer be tolerated.

Public urination and defecation was a public-health problem from the beginning.

All-night drumming, disruption of local business and sporadic forays out of the park to shut down traffic and such were a 24/7 presence.

Then came the crime.

Reports of rape, sexual abuse and garden-variety assault were fixtures.

Drug-dealing, common theft and fistfights between demonstrators were commonplace, too.

So, enough.

Again, such anti-social behavior was not unique to New York City.

Occupy sites across the nation reported similar crimes — rape and assault among them — and at least four demonstrators were reported dead under suspicious circumstances.

At least one was a gunshot victim.

Thus it’s not surprising that mayors around the country have ordered house-cleanings not dissimilar to what Bloomberg undertook last night.

De demonstratie waar naar verwezen wordt is waarschijnlijk dit:

---
Afbeelding via: I cite

De bankiers regeren

2011-11-13T09:40:00.001+01:00

In Griekenland en Italie worden technokraten benoemd, mannen die het vertrouwen hebben van Frankfurt. "Eurocraten" dus.Zoals wel vaker weet Atrios de recente ontwikkelingen het beste te karakteriseren:

Well the consensus seems to be we need to just install bankers as the leaders of all the countries, and the only way any of us can survive is if all the richest countries of the world are turned into 3rd world hellholes after the middle class gives all of their money to rich people.

Niet de schulden worden aangepakt, want dat zouden de banken niet overleven, die hebben na jaren van vette winst geen reserves meer. De kapitaalbuffers zijn zo laag dat zelfs het faillissement van Griekenland een probleem voor ze is. Zie Dexia. Wat is de oplossing? Opschorten van de democratie en uitvoeren van harde bezuinigingen. Structurele hervormingen heet dat. Na jaren van groei zijn de banken zo machtig geworden dat ze de politiek naar hun hand kunnen zetten en de democratie opschorten. Of ben ik nu een beetje paranoia aan het worden?

Perspectief

2011-11-13T07:39:00.001+01:00

Ik heb weer een nieuwe post op Sargasso:

Waar je staat bepaalt wat je ziet

Dit is het motto van Ewald Engelen waar hij vaak aan refereert tijdens zijn colleges. (Zie mijn college verslagen). Aan de discussie in Nederland over de euro is dat vaak mooi te zien. Veel mensen zien de problemen van de euro als het falen van de ander, de Griek die ligt te luieren en ons harde werkers daarvoor laat betalen. Grieken zien dat heel anders kan ik u verzekeren.Lees de rest ...

Discussie over IJsland en de Kredietcrisis

2011-11-09T22:10:00.000+01:00

Naar aanleiding van mijn stukje op Sargasso over de euro-crisis De kern van de zaak is in het commentaar aldaar een discussie ontstaan over de oorzaak en de gevolgen van devaluatie van de IJslands munt, de Kronar zoals die officieel heet.

Devaluatie
Commentator "JSK" beweert dat ik het woord "devaluatie" fout gebruik. Misschien, maar wie bepaalt de betekenis van een woord? Ik kom artikelen tegen waarin het woord devaluatie gewoon in deze context wordt gebruikt, en waarom ook niet?

Ik heb niets kunnen vinden over een harde strijd om de munt te beschermen tegen speculanten die proberen de munt in waarde te doen laten verminderen De munt is ongeveer 50% gedevalueerd. Of dat nu een bewust besluit was of een gevolg van het dumpen van de munt door handelaren maakt niet uit. Uiteindelijk bepaalde de markt dat een waardevermindering van 50% nodig was. De vraag of dat de wens was van de regering is irrelevant.

Over de schulden
De schulden zijn vooral opgebouwd door 3 IJslandse banken. Die gingen op het laatst van de crisis leningen uitzetten bij klanten die in Europa en de VS geen lening meer konden krijgen. De rol van deze banken is bijzonder opmerkelijk overigens: gedrieën hebben zij feitelijk de IJslands economie gekaapt en hebben het land met onbetaalbare schulden opgezadeld. Wat vóór de crisis het paradepaardje van de neoliberale economie was is nu het toonbeeld van roofkapitalisme.

Vergelijking met Baltische landen
IJsland wordt vaak vergeleken met de Baltische landen, die grote moeite doen om bij de euro te komen en hun beleid daarop aanpassen. Om hun eigen munt hard te maken wordt keihard bezuinigd en dat heeft ernstige gevolgen voor de economie. Het BNP daalt en de werkloosheid stijgt, zo erg dat IJsland dat feitelijk het stoutste kindje van de klas is, het nu veel beter blijkt te doen, ondanks de crisis. Krugman hierover:

Unlike other disaster economies around the European periphery – economies that are trying to rehabilitate themselves through austerity and deflation — Iceland built up so much debt and found itself in such dire straits that orthodoxy was out of the question. Instead, Iceland devalued its currency massively and imposed capital controls.

De economie is door de devaluatie opgebloeid, zonder dat er op publieke voorzieningen is bezuinigd. Omdat het land goedkoop is geworden komen toeristen in grote aantallen - eindelijk is het betaalbaar - en draaien de aluminiumovens op volle toeren. Het voordeel van een devaluatie is dat iedereen daar aan bijdraagt. Een IJslander over de gevolgen van de devaluatie:

Friends who lost jobs in banking have already found new work, and you could say the krona has worked as a buffer for us. We all went down together, and that has led to healthier recession without mass unemployment.

College Ewald Engelen over de de kredietcrisis

2011-11-08T19:25:00.000+01:00

We zijn inmiddels al weer bij deel 9 van de college serie "Wie is de schuld van de crisis"

Hier zijn alle delen tot nog toe, net als op een blog staat deel 1 onderaan. Het college "De tribale bankier" heb ik niet zelf bijgewoond. Het verslag is daarom van Dimitri. Dit is het laatste college, er volgt alleen nog een nabeschouwing.

Updated 28/11 - deel 9
Updated 20/11 - deel 8
Updated 16/11 - deel 7

Verandering

2011-11-08T00:09:00.001+01:00

Mijn excuses voor mijn afwezigheid - ik zal mijn leven beteren. Ik steek de laatste weken veel tijd in mijn verslagen van het college van Ewald Engelen en dan schiet het onderhoud aan je eigen blog er wel eens bij in. Maar ik ga ook wat veranderen aan dit blog.

Crossposten
Tot nog toe publiceerde ik vrijwel al mijn posts hier en op het groepsblog waar ik op dat moment ook op schrijf. Ik stop met dat crossposten. Ik heb geleerd van mijn meer ervaren collega's bij Sargasso dat dat nadelig kan zijn voor zoekmachine bereik: ik benadeel Sargasso omdat de zoekmachine ziet dat een post met de zelfde op een ander blog staat. (Of omgekeerd, maar dat is minder erg). Gevolg is dat de rating naar van een van beiden naar beneden gaat.

Nieuwe stijl
Ik blijf natuurlijk wel melding maken van de posts die ik op Sargasso zet, zodat U via dit blog altijd mijn werk kan vinden. Om het toch leuk te houden ga ik ook originele posts plaatsen - die dus niet elders komen te staan. Ik weet nog niet wat het precies wordt, dat moet groeien, maar ik kan hier natuurlijk wat makkelijk experimenteren - we zien wel. De toon zal wat informeler worden, de grote (en serieuze) stukken gaan immers op Sargasso.

GeenCommentaar
En er is nog meer veranderd: tot voor kort was Geen Commentaar het groepsblog waar ik voor schreef, maar dat bestaat niet meer. Wij zijn gefuseerd met het politiek gelijkgestemde Sargasso. Door samen te werken hopen we dat Sargasso nog groter en beter wordt dan het al is, al is het natuurlijk jammer dat Geen Commentaar niet meer bestaat - de samenwerking met de collega redacteuren van Geen Commentaar was altijd bijzonder goed.

---
Verantwoording figuur
Change: Felix Burton, Wikimedia.

Occupy Amsterdam

2011-10-16T11:58:00.001+02:00

Eindelijk, er gebeurt wat. Na 3 jaar kredietcrisis komen mensen in beweging, nu ook in Nederland. Op zaterdag 15 oktober ben ik naar de demonstratie “Occupy Amsterdam” gegaan. Het Beursplein is om 12:00 uur nog half leeg. Er lopen wat mensen rond, sommige met een bord of spandoek, maar ook opvallend veel met camera. Maar het is mooi weer en het loopt al snel vol. Naar Amerikaans voorbeeld is er geen organisatie en geen plan. Niemand weet wat er gaat gebeuren. Er is geen route voor een protestmars uitgezet die we straks gaan lopen. Het enige wat er is zijn de mensen op het plein.

Niet dat er niets georganiseerd is: er is wél een geluidsinstallatie. En zo begint het dan ook: iedereen die wat te zeggen heeft mag spreken, er was geen vooropgezet plan of programma. De eerste spreker is een clown, althans hij heeft een rode clownsneus op zijn neus. Hij vertelt – in het engels - hoe belangrijk het is dat we elkaar liefhebben. Het zijn mooi woorden, maar het meeste wat hij zegt vergeet ik weer. Hij gaat net iets te lang door. Na een ongeveer 5 minuten neemt de volgende spreker het over, en zo gaat het tot in de middag door. Een ding is zeker: er is geen gebrek aan sprekers. Het meeste dat gezegd wordt maakt weinig indruk op me, op een uitzondering na. De tweede of derde spreker is een vrouw. Ze meldt dat ze Amerikaanse is. Ze heeft een 100 jaar oude quote voor ons : “The best lack all conviction, while the worst / Are full of passionate intensity”. Dit is een regel uit Yeats’ “The Second Coming”. Ze spreekt de hoop uit dat vandaag in Amsterdam ander zal zijn, dat de besten nu wel een overtuiging hebben en gepassioneerd zullen zijn.

Ik heb het volledig gedicht opgezocht:

“The Second Coming” - William Butler Yeats

Turning and turning in the widening gyre
The falcon cannot hear the falconer;
Things fall apart; the centre cannot hold;
Mere anarchy is loosed upon the world,
The blood-dimmed tide is loosed, and everywhere
The ceremony of innocence is drowned;
The best lack all conviction, while the worst
Are full of passionate intensity.

Surely some revelation is at hand;
Surely the Second Coming is at hand.
The Second Coming! Hardly are those words out
When a vast image out of Spiritus Mundi
Troubles my sight: somewhere in sands of the desert
A shape with lion body and the head of a man,
A gaze blank and pitiless as the sun,
Is moving its slow thighs, while all about it
Reel shadows of the indignant desert birds.
The darkness drops again; but now I know
That twenty centuries of stony sleep
Were vexed to nightmare by a rocking cradle,vAnd what rough beast, its hour come round at last,
Slouches towards Bethlehem to be born?

Anders dan bij de actie in New York mag er in Amsterdam wel gebruik gemaakt worden van geluidsapparatuur. Eigenlijk is dat wel jammer: ik had de “peoples mike” wel eens willen mee maken. Nu staat iedereen passief te luisteren naar spreker na spreker. Sommige zijn goed, spreken verstaanbaar, maar er zijn er ook die een onverstaanbare brij aan boze woorden spreken. “Kapitalisme, terrorisme, government, ...” die woorden pik je nog wel op, maar het is een erg boze en onverstaanbare woordenbrij waar niemand wat van kan verstaan. Iemand die door een peoples mike moet spreken wordt gedwongen korte zinnen te spreken, niet te snel te spreken en moet na het spreken van een zin wachten tot zijn woorden herhaald worden. De mensen die de woorden herhalen nemen actief deel aan de speech.

Maar belangrijk is dat de sfeer goed is. Ik zie eigenlijk maar weinig boze mensen. Misschien heeft de crisis nog niet echt toegeslagen en gaat dat nog komen? In Nederland is het meeste leed vooralsnog aan ons voorbij gegaan. Al begint het bij veel mensen nu toch wel te knagen. Aan onze regering kan het niet liggen: die doet erg haar best om het leven zo moeilijk mogelijk te maken met de harde bezuinigingen die nu opgelegd worden. En er komt nog meer aan schijnt het, want die crisis is nog lang niet voorbij.

Ik ben slecht in het schatten van aantallen maar er zijn zeker zo’n 1000 man op het plein. Als ik wegga is het plein vol en staan er ook veel mensen op het Damrak. Ik ben aan het einde van de middag weggegaan dus ik heb dus geen idee hoe het verder is gegaan vanavond. Ik weet ook niet of er mensen zijn blijven slapen.

Voor zo ver ik het heb meegemaakt is de actie zeer geslaagd. Heel anders dan de demonstratie waar ik begin dit jaar in mee liep is er een goede opkomst. De sfeer is gemoedelijk, het is zelfs gezellig. Ik raak in gesprek met een bejaarde vrouw die “niet uit Amsterdam komt” en een man uit Limburg, beiden zeggen ze speciaal voor de gelegenheid naar Amsterdam te zijn gekomen. Er lopen jongeren rond met een anonymus masker op, er zijn oude mensen, en hippies met grijs haar en baarden, moeders met kinderen en een enkele politicus – ik sta even naast Liesbeth van Tongeren - maar het is vooral heel gezellig.

Iedereen heeft natuurlijk zijn eigen redenen om te protesteren, maar we zijn allemaal “tegen de bankiers” en “corporate greed”. De economie kan niet blijven groeien en we moeten ook aan de aarde denken. Kernenergie is slecht. Het is een dwarsdoorsnede van linkse grieven van deze tijd. Uiteraard was er ook actie tegen de Bilderberg, en kreeg ik en folder van de ZeitgeistMovement in handen gedrukt.

Wat het zal opleveren moet nog blijken. Het belangrijkste is dat er eindelijk wat gebeurt. Het is nu nog maar een clubje mensen dat onwennig zoekt naar een manier om te protesteren. Nu is de stemming nog prettig, maar dat kan nog veranderen als de tijden grimmiger worden. Dat is natuurlijk ook de reden dat in Nederland nog maar een klein aantal mensen is dat zich echt druk maakt over economische crisis. Ik heb een rondje gelopen door de straten om het beursplein, Kalverstraat, Oude Kerk, de Oude Zijds Voorburgwal en Damrak. Daar is niets van het protest te merken. De hoeren en terrasuitbaters doen nog even goede zaken, de rondvaart boten zitten nog vol met toeristen en varen nog. Gelukkig maar.

De hogepriesters en hun valse beloftes van financiële innovatie

2011-10-16T11:33:00.000+02:00

De komende weken doen wij verslag van de collegecyclus “Wie heeft de crisis veroorzaakt?” van Ewald Engelen, hoogleraar Financiële Geografie aan de Universiteit van Amsterdam. Dit is het derde college waarin hij uitlegt hoe groot de rol is van de verhalen die werden verteld over financieel beleid

Deze post is eerder gepubliceerd op Sargasso

Het weer is omgeslagen, geen mooi terrasjesweer vandaag maar guur weer. Vorige week vergeleek Ewald Engelen de situatie in Nederland nog met augustus 1914, een mooie zomer waarin de mensen niet in de gaten hadden dat hun perfecte wereld binnen een paar maanden in duigen zou vallen. Deze keer maakt hij een andere historische vergelijking die ik minder geslaagd vind: de val van Stalingrad in februari 1942, om aan te geven dat het nu grimmiger gaat worden.

Ik vind een andere metafoor beter – in het college vergelijkt hij het gedrag van bankiers een paar keer met cartooneske situatie: Een paar antiquairs zitten op een eiland (u weet wel, zo’n bult zand in de oceaan met één palmboom). Het enige dat zij de hele dag doen is elkaar steeds weer het enige stuk antiek op het eiland, een antiek biedermeier tafeltje, verkopen voor een steeds hogere prijs. Dit schetst de gang van zaken op de internationale financiële markten voordat het misging (*).

In dit derde college van Ewald Engelen over de financiële crisis wordt beschreven hoe het mogelijk is dat zo’n groot debacle heeft kunnen plaatsvinden zonder dat iemand ingreep voor het te laat was.
In de 1e aflevering ging het over de moeilijkheid om een goede beschrijving te maken: de crisis is groot en complex en duurt nog steeds voort. Wat je ziet wordt bepaald door waar je staat. In de 2e aflevering wordt het verloop geschetst en de feedbackloops beschreven, die hebben geleid tot de grote kladderadatsch. (**)

De criminogene omgeving
Het zal niemand verrassen dat de verantwoordelijke autoriteiten hun handen wassen in onschuld en beweren dat zij niet in de gaten hadden wat er aan de hand was. Ja, natuurlijk er ging wat mis, er waren wat technische problemen. Sorry, volgende keer beter. Maar zo makkelijk kunnen we ze er niet vanaf laten komen. En dan gaat het niet zozeer om de bankiers. Natuurlijk, die bankiers zijn boefjes maar het is de gelegenheid die de dief maakt. Waar het om gaat is dat toezichthouders, politici, academici een criminogene (***) omgeving maken. Een omgeving die bankiers in staat stelt om miljarden te verdienen aan de verkoop van gebakken lucht. Hoe heeft dat kunnen gebeuren?

Arrogantie
Met behulp van verhalen wordt een politieke atmosfeer geschapen waarin bankiers hun gang kunnen gaan. Die verhalen worden verteld door de voormannen van de financiële elite, voorzitters en presidenten van gerenommeerde instituten als het IMF, de OESO, de FED en andere centrale bankiers. Een belangrijke verhalenverteller is de voorzitter van de FED, Ben Bernanke. Neem bijvoorbeeld zijn speech over de Great Moderation, gehouden toen er nog geen wolkje aan de lucht was, in 2004 (benadrukking door Engelen):

I have argued today that improved monetary policy has likely made an important contribution not only to the reduced volatility of inflation (which is not particularly controversial) but to the reduced volatility of output as well. Moreover, because a change in the monetary policy regime has pervasive effects, I have suggested that some of the effects of improved monetary policies may have been misidentified as exogenous changes in economic structure or in the distribution of economic shocks. This conclusion on my part makes me optimistic for the future....

Ben Bernanke, 20 februari 2004, The Great Moderation

Ben Bernanke zie er niet uit als een bankier maar als academicus want hij heeft een baard.

Het is een goed voorbeeld van het soort verhalen waarmee het financiële beleid in de jaren voor de crisis wordt verkocht. Het is geschreven voor leken, er zit geen overdreven moeilijk (wiskundig) jargon in en het staat bol van onbewezen bewerkingen – “bezweringen” kun je wel zeggen.

- Improved monetary policy: het klinkt als heel wat maar monetaire beleid komt neer op het regelen van de rente stand.
- Reduced volatility of output: hier zegt Bernanke toch wel iets bijzonders. Hij beweert hier dat monetair beleid – regelen van de rente stand - meer effect heeft op de economie dan het macro-economisch beleid van het Witte Huis. “Quite a claim”, aldus Engelen.
- Misidentified as exogenous: buitenstaanders die denken dat de verbeteringen een gevolg zijn van structurele economische verbetering zitten er naast. Nee het gaat om monetaire beleid - de rente stand - en die wordt bepaald door centrale bankiers.

Wat een arrogantie eigenlijk.

De kracht van het verhaal
Dit soort verhalen, die vol staan met bezweringen, worden voortdurend verteld door financiële voormannen en toezichthouders. Het zijn technische en financiële beweringen die nergens op gebaseerd zijn. Het is vergelijkbaar met wat Colijn aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog deed toen hij mensen vertelde dat zij rustig konden gaan slapen omdat er zijn geen problemen zijn (benadrukking van mij):

Ik verzoek den luisteraars dan ook om wanneer ze straks hunne legersteden opzoeken, even rustig te gaan slapen als ze dat ook andere nachten doen. Er is voorshands nog geen enkele reden om werkelijk ongerust te zijn.

Terug naar onze tijd. In een speech, gehouden op 15 mei 2007, als de eerste verschijnselen van de crisis al zichtbaar zijn, gebruikt Bernanke nog steeds deze bezwerende taal (benadrukking Engelen):

We should also always keep in view the enormous economic benefits that flow from a healthy and innovative financial sector. The increasing sophistications and depth of financial markets promote economic growth by allocating capital where it is most productive. And the dispersion of risk more broadly across the financial system has, thus far, increased the resilience of the system and the economy to shocks. When proposing or implementing regulation, we must seek to preserve the benefits of financial innovations even as we address the risks that may accompany that innovations.

Ben Bernanke, Chair, US Federal Reserve, May 15, 2007Een snelle vertaling: Als Bernanke de efficiënte allocatie van kapitaal verdedigt laat hij doorschemeren dat daar kritiek op is. Bernanke weerlegt dit door te stellen dat risico gespreid wordt (dispersion of risk). We hoeven ons daarom geen grote zorgen te maken. Hier en daar kan er natuurlijk altijd wat mis gaan maar door de risicospreiding zal dat geen grote schade kunnen aanrichten. Er zijn geen grote verandering nodig, er moet slechts wat bijgestuurd worden: bijvoorbeeld beter toezicht houden (implementing regulation). Zolang we maar niet de kip die gouden eieren legt slachten (preserve the benefits of financial innovations). Het systeem is robuust genoeg om een paar klappen op te vangen (resilience). En let vooral op die mooie slag om de arm die hij toch wel toevoegt: alles gaat goed, thus far.

We weten nu dat hiervan niets waar is: er is helemaal geen spreiding van risico, integendeel, er is juist een enorme concentratie van risico. Het meeste risico is geconcentreerd in een paar hele grote handelsbanken en andere financiële bedrijven zoals Citygroup, Lehman Brothers, AIG en Bear Stearns. Ze zijn zo groot dat, als ze omvallen, ze het hele systeem zullen meetrekken. Deze bedrijven spelen elkaar voortdurend grote en lucratieve maar en uiterst riskante transacties toe – het biedermeiertafeltje in de cartoon dat voortdurend heen weer gaat komt weer in beeld. Dat tafeltje verlaat het eiland niet

Ook is het onzin dat kapitaal efficiënt wordt gealloceerd - allocating capital where it is most productive. In de eerste plaats wordt alle energie gestoken in innovatie van financiële producten, niet in maken productieve zaken en de tweede plaats omdat de beste en slimste studenten gaan werken bij financiële bedrijven want daar is het meeste te verdienen. Dit is het tegendeel van efficiënte allocatie van geld, het is een grote verspilling van geld en talent. En weer die cartoon: men maakt geen tafeltjes maar men verkoopt steeds weer het zelfde tafeltje voor steeds grotere bedragen met geld dat men van elkaar leent.

De liturgie van de hogepriesters van financiën
In bovenstaande fragmenten valt op dat er geen spoor van bewijs wordt aangedragen. Wat er aan bewijs wordt aangehaald zijn verwijzingen naar prospectieve papers die beweren dat het afbouwen van regulatie goed is en welvaart brengt. Maar dat is geen bewijs voor deze beweringen, het zijn slechts veronderstellingen. Bernanke en zijn collega’s gedragen zich niet als bestuurders maar als hoge priesters die liturgische taal spreken. Hoewel ze betaald worden om toezicht te houden hebben ze geen benul van wat er precies gebeurt. Ze bezweren voortdurend dat alles in orde is maar doen geen onderzoek hoe wereld wel in elkaar zit.

Er zijn natuurlijk wel economen die daar doorheen prikken, die weten dat dit flauwekul verhaaltjes zijn. Dit zijn de zogenaamde heterodoxe economen. Zij laten zich inspireren door voorbeelden als Hyman Minsky en John Maynard Keynes. Maar zij werken niet op de grote ivy league universiteiten zoals Harvard, Yale en Princeton maar op onbekende, minder prestigieuze universiteiten. Naar hen wordt niet geluisterd en zij worden niet serieus genomen. Want, zoals Chuck Prince, voorzitter van Citygroup het uitdrukt, zolang de muziek nog speelt dansen wij door. Citygroup is, op dat moment, still dancing.

Integer, maar “Not entirely”
Ook als het bijna is afgelopen probeert men het onheil nog te bezweren met spreuken, zoals in dit fragment (benadrukking Engelen):

In some ways, the new mortgage market came to look more like a textbook financial market, with fewer institutional "frictions" to impede trading and pricing of event---contingent securities. Securitization and the development of deep and liquid derivatives markets eased the spreading and trading of risk. New types of mortgage products were created. Recent developments notwithstanding, mortgages became more liquid instruments, for both lenders and borrowers. Technological advances facilitated these changes; for example, computerization and innovations such as credit scores reduced the costs of making loans and led to a "commoditization" of mortgages. Access to mortgage credit also widened; notably, loans to subprime borrowers accounted for about 13 percent of outstanding mortgages in 2006…..I suggested that the mortgage market has become more like the frictionless financial market of the textbook, with fewer institutional or regulatory barriers to efficient operation. In one important respect, however, that characterization is not entirely accurate.In securitization markets, therefore, monitoring the originators and ensuring that they have incentives to make good loans is critical. I have argued elsewhere that, in some cases, the failure of investors to provide adequate oversight of originators and to ensure that originators' incentives were properly aligned was a major cause of the problems that we see today in the subprime mortgage.

Chairman Ben Bernanke At the Federal Reserve Bank of Kansas City's Economic Symposium, Jackson Hole, Wyoming August 31, 2007

Ook hier gebruikt Bernanke weer veel mooie woorden, zoals: the mortgage marke has become more like the frictionless financial market of the textbook. Hiermee beschrijft hij de markt van colateralized debt obligations en credit default swaps die, zoals vorige week in het college besproken, zijn gebaseerd op NINJA leningen met een teaser-rate hypotheken waar iedereen van weet dat deze geen cent zullen opleveren. Pure rotzooi dus. Wel voegt hij er aan toe voor de goede verstaander, dat dit niet helemaal klopt (not entirely).

Als je intellectueel eerlijk bent zou je afstand moeten nemen van een dergelijke onhoudbare positie die je tot dan hebt ingenomen. Dat is niet makkelijk, ook al is Bernanke een integere man. Wat hij had moeten zeggen is dat de financiële markt disfunctioneel is geworden, maar dat kon hij onmogelijk doen: dan zou de markt van de ene op de andere dag compleet zijn ingestort. Dan had er zeker een echte kladderadatsch plaatsgevonden.

In plaats daarvan komt hij met voorstellen voor technische aanpassingen: adequate oversight en betere incentives voor hypotheekverkopers om goede leningen te maken. Bedenk dat het hier gaat om bonussen en "oversight" van diezelfde verkopers die op dat moment NINJA-loans verkopen. Het lijkt of Bernanke wil zeggen: Als men het systeem op deze manier aanpast dan [Engelen fluistert] lost de markt de problemen vanzelf wel op. De voorzitter van de FED, de hoge priester van de financiële wereld moet voorzichtig zijn. Hij kan niet alles zeggen. Daarom staan op die cruciale plek in het fragment deze twee woorden: “not entirely”.

Als dank voor het aangenaam verpozen, de schillen en de dozen...
De gevolgen van het debacle zijn ernstig. Het heen en weer schuiven van dat biedermeier tafeltje lijkt een onschuldig tijdverdrijf maar in werkelijkheid speelt zich dit niet op een eiland af. De financiële markt is nauw verknoopt met de rest van de economie.

Toen het feest afgelopen was en Chuck’s muziek niet meer speelde, gingen de bankiers huis en lieten het opruimen van de rommel over aan de belastingbetaler. In het Verenigd Koninkrijk is bijvoorbeeld berekend dat dit financiële feestje de Britse belastingbetaler totaal zo’n 50 miljard pond heeft gekost, terwijl de bankiers en hun aandeelhouders er 281 miljard pond aan hebben overgehouden. Die winst wordt hen niet meer afgenomen. Het IMF berekent in 2009 dat de totale kosten die de overheden van de G20 maken voor het opruimen van de rotzooi die de bankiers hebben achtergelaten voor hun aangenaam verpozen, 11.900 Miljard dollar bedraagt, bijna 12 Biljoen dus.

Ook in Nederland heeft de overheid zich diep in de schulden gestoken om het banksysteem overeind te houden. En dan hebben we het nog niet eens over de secundaire kosten van deze crisis. De financiële crisis heeft ook een crisis in de echte economie veroorzaakt. Door verminderde belastinginkomsten en hogere uitgaven door werkloosheidsuitkeringen zijn de tekorten nog verder opgelopen.

Verantwoording?
Hoe ernstig de gevolgen ook zijn, dit leidt er niet toe dat de verantwoordelijken hiervoor rekenschap afleggen. De meesten van hen zitten nu nog steeds op hun post of hebben elders carrière gemaakt. Dit zou in gewone wereld onvoorstelbaar zijn. Stel dat er iets misgaat bij een instantie als de Jeugdzorg – we herinneren ons nog het Meisje van Nulde en Savanna – dan roept iedereen onmiddellijk om maatregelen om dit te voorkomen. De verantwoordelijke voogd bij Jeugdzorg en het management worden geschorst en gerechtelijk vervolgd. Dat is niet gebeurd na de financiële crisis. Ben Bernanke wordt zelfs uitgeroepen tot Time, man of the year, voor het redden van de financiële wereld.

Democratische stilte
Wat tot voor kort ook opviel was de democratische stilte rond de politiek bij alles dat gaat over financieel beleid, ook in Nederland. Belangrijke financiële wetten worden door het parlement gesluisd zonder veel ophef of grote debatten. Bij het grote publiek is hiervoor nauwelijks interesse. Vóór 2008 wordt nauwelijks gedebatteerd over financiële wetgeving, ondanks de grote consequenties voor welvaart en maatschappij. Door de crisis zijn we ons pas bewust geworden hoe belangrijk deze regelgeving is.

Wij hebben ons met bezweringen van financiële hoge priesters als Ben Bernanke en Nout Wellink in slaap laten sussen. Hoe anders gaat dat als het debat gaat over een fout bij Bureau Jeugdzorg of als het gaat over boerka’s en hoofddoekjes. Het wordt hoog tijd dat het financiële beleid wordt gepolitiseerd. Daarin lijkt nu verandering te komen: eindelijk komt men in beweging, zoals het protest “bezet Wallstreet” nu laat zien.

Na afloop, in de trein onderweg naar huis, lees ik toevallig deze woorden: Opinion governs the world, van Blaise Pascal, zoals geciteerd door John Lukacs (p45). Lukacs schrijft: “What governs the world is not accumulation of money, or even of goods, but the accumulation of opinions”. Net als de verhalen van bankiers, ook dat is “opinie”, een opinie die onze wereld de afgelopen 30 jaar heeft geregeerd.

Bonusmaterial (****)
Planet Money, de economie podcast van NPR, had een week geleden een interessante podcast waarin aan de hand van een voorbeeld wordt uitgelegd hoe de economie de afgelopen 30 jaar is “gefinancialiseerd”. Niet alleen in Wall Street of op de Zuidas maar ook in gewone bedrijven heeft de magie van het grote geld toegeslagen. Financieel expert Satyajit Das, die in the de jaren 80 werkte bij een luchtvaartmaatschappij, vertelt hoe dat werkt. Onder zijn leiding verdient dit luchtvaartbedrijf meer met speculatie op de oliemarkt en het leasen van vliegtuigen dan met vervoer van passagiers. Dit illustreert hoe alle energie gaat zitten in het produceren van gebakken lucht – financiële magie – en niet in het werken aan het leveren van een goed product: veilig vliegen voor weinig geld. Das noemt dit de financialisering van de economie.

At its core, Das says, financialization was based on two things. "One is debt, more debt, and more debt." The other is packaging risk: "not really eliminating it, but shifting it around."

Beluister het hele interview met Das. Wat Ewald Engelen beschrijft voor de financiële industrie heeft zich ook verspreid door de rest de economie.

Update: hier is de embedded versie van het programma:

----
(*) Google is geen hulp bij het vinden van de cartoon. Iemand anders?(**) Een opmerking over mijn werkwijze. In het commentaar bij het vorige verslag werd gevraagd hoe nauwkeurig ik de woorden van Ewald Engelen weergeef. Zit daar niet mijn mening tussen? Ik wil hier duidelijk stellen dat ik probeer zoveel mogelijk en zo getrouw mogelijk weer te geven wat Engelen vertelt. Daarbij gebruik ik vaak zijn woorden, uitdrukkingen en zegswijzen, maar het is zeker geen letterlijk verslag. Het is een geen collegedictaat. Het is mijn point of view van het college. (2e rij vooraan, links van het midden).(***) Het begrip “crimineel” moet u hier metaforisch opvatten: er is nog niemand veroordeeld.(****) Dit is geen onderdeel van het college, dit is mijn eigen inbreng.Figuren:Ben Bernanke

Hyper-escalatie: van een lokaal probleem naar eenmondiale crisis

2011-10-16T09:59:00.000+02:00

De komende weken doen wij verslag van de collegecyclus “Wie heeft de crisis veroorzaakt?” van Ewald Engelen, hoogleraar Financiële Geografie aan de Universiteit van Amsterdam. Dit is het tweede college waarin hij uitlegt hoe ogenschijnlijk onbelangrijke en lokale gebeurtenissen hebben kunnen leiden tot de crisis.

Toen ik afgelopen donderdagavond naar de Amsterdam Business School liep viel het me al op. Door het voor oktober ongebruikelijk mooie weer was het druk op de Amsterdamse terrasjes. Iedereen geniet van de laatste mooie nazomerdagen. Anders dan in veel andere Europese landen is van de crisis in Nederland nog niet zo veel merken. Het blijkt dat ik niet de enige ben die soort gedachten heeft: Ewald Engelen begint met constatering dat het college goed bezocht wordt, ondanks de verlokking van de terrasjes. Het doet hem denken aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. In de zomer van 1914, die bijzonder mooi was, waren de mensen zich niet bewust van het naderend onheil.

Ik ben gekomen om te luisteren naar het tweede college van Ewald Engelen over de vraag hoe het heeft kunnen gebeuren dat problemen op de huizenmarkt in Amerika hebben kunnen leiden tot een mondiale crisis. Engelen trekt nóg een vergelijking met de Eerste Wereldoorlog: net zoals die oorlog is begonnen met een klein incident zo is ook deze crisis begonnen met iets simpels als het dalen van de huizenprijs. In dit college zal hij uitleggen hoe het mogelijk is dat ogenschijnlijk onbelangrijke en lokale gebeurtenissen op de huizenmarkt in de Sun Belt en Rust Belt van de Verenigde Staten hebben kunnen leiden tot een mondiale crisis die nog steeds gaande is.

Aanloop van de crisis
In de Verenigde Staten is het bezit van een eigen huis belangrijk. Van oudsher werd de verkoop van hypotheken bevorderd door twee, door de overheid gesubsidieerde bedrijven, Fannie Mae en Freddie Mac. Zij namen hypotheken over van lokale hypotheekbanken. Om hiervoor in aanmerking te komen moesten deze hypotheken voldoen aan strenge voorwaarden. Er werden eisen gesteld aan kredietwaardigheid van de hypotheeknemer, documenten moesten kloppen en de hoogte van het te lenen bedrag was afhankelijk van het inkomen. Niets bijzonders dus en vergeleken met Nederland zijn de regels zelfs strenger. Maar hierin kwam verandering in het begin van de eeuw.

In 2001 verlaagde Alan Greenspan de rente, in reactie op de terreuraanslag van 9/11 en om de crisis na de dot-com bubbel te bestrijden. Door de lage rente werden beleggingen in (staats) obligaties plotseling minder interessant. Hierdoor kwam een grote hoeveelheid geld de op markt, op zoek naar andere beleggingsmogelijkheden met meer rendement, bij voorkeur met een laag risico natuurlijk.

Wall Street doet hypotheken.
Om aan de honger naar goede beleggingen te voldoen ging Wall Street nu het zelfde doen als Fannie Mae en Freddie Mac: hypotheken doorverkopen aan investeerders. De grote zakenbanken waren – in tegenstelling tot hun brave voorgangers, niet gebonden aan allerlei overheidsbepalingen. De banken lieten de controle over aan rating agencies: Moody’s, Standard & Poor en Fitch. Deze bedrijven hadden betrouwbare reputaties opgebouwd met het beoordelen van de kredietwaardigheid van bedrijven. Van hypotheken hadden ze weliswaar geen verstand maar ze konden deze markt niet negeren: er viel veel geld te verdienen.

De op vastgoed gebaseerde obligaties werden uitgegeven door gerenommeerde bedrijven, firma’s met klinkende namen als Lehman Brothers, JP Morgan, Bear Stearns en Goldman Sachs. En wat kon er nou mis gaan op de hypotheekmarkt? Bovendien was er een ingenieus systeem ontwikkeld om het risico zoveel mogelijk te spreiden en met complexe wiskundige modellen was exact berekend wat de risico’s waren. Deze investeringen kregen daarom de hoogst mogelijke creditrating: AAA. Dat was even veilig als treasury bills - staatsobligaties van de Amerikaanse overheid. Precies wat de Duitse Landesbanken en Nederlands pensioenfondsen zochten: hoog rendement met een laag risico.

De vraag was zo groot dat er al snel niet meer voldaan kon worden. Geleidelijk aan werden de eisen die werden gesteld aan de hypotheeknemers verlaagd. Voor de hypotheekbanken, die de hypotheken verkochten, was dat geen probleem: zij liepen geen risico omdat ze de hypotheken toch onmiddellijk doorverkochten. Zij hadden er dus geen enkel belang bij om de kwaliteit van de leningen te controleren, integendeel want voor elke verkochte hypotheek streken ze een bonus op.

In feite was er dus geen enkele kwaliteitscontrole meer. Iedereen kon nu een hypotheek krijgen. Documenten werden niet meer gecontroleerd. Als het opgegeven loon maar voldeed aan de norm. Ook de hoogte van de hypotheek was geen probleem: in het eerste jaar betaalde je niet de volledige rente maar een teaser rate. Omdat de waarde van het huis toch steeds steeg was het niet moeilijk om de hypotheek te oversluiten voordat je het volledige tarief moest betalen. Deze hypotheken werden aanduid met mooie eufemismen als subprime en Alt-A. Vertaald klinkt het al minder goed: “suboptimaal” en “alternatief voor A-klasse”.

Concurrentie en deregulatie van de financiële markt
De afgelopen 30 jaar is de financiële markt steeds verdergaand gedereguleerd. Financiële centra zoals Londen, Frankfurt en Wall Street troeven elkaar af op het gebied van deregulatie. Ook de bedrijven zijn in een harde concurrentiestrijd met elkaar verwikkeld. Wie niet genoeg winst maakt, wordt overgenomen. Om voldoende winst te maken moet het maximale rendement uit elke dollar worden gehaald. Je mag geen “dood geld” in de boeken hebben.

De kapitaaleisen, die vroeger werden gesteld aan banken, zijn steeds verder afgezwakt: vroeger hadden banken reserves van wel 30%. Maar door de deregulatie en de hardere concurrentie is dat percentage gedaald tot 3%. Dit beteken dus dat banken slecht 3% eigenvermogen op de balans hebben. Lean and mean is geen probleem als het goed gaat, maar je hebt geen reserves voor slechte tijden. Overheden en financiële toezichthouders waren niet goed op de hoogte van de financiële situatie bij de deze bedrijven en hadden dus geen notie van de risico's die men nam.

De credit crunch
Eind 2006, begin 2007 had de vastgoedbubbel had haar hoogte punt bereikt en gingen de huizenprijzen dalen. De truc die vroeger werkte om de teaser rate te ontlopen, werkte niet meer: doordat de waarde van bezit niet meer steeg was het niet meer mogelijk om de hypotheek te oversluiten. Nieuwbouw-wijken werden niet meer afgebouwd, leegstand nam snel toe waardoor de waarde nog sneller daalde. Een voor een werden credit ratings – ooit triple A – afgewaardeerd.

Forclosure, of wel de exuctieverkoop van een huis

De nu slecht geworden beleggingen waren tot in de haarvaten van het financiële systeem doorgedrongen. Veel westerse banken en pensioenfondsen hadden zich ermee volgezogen. In maart 2008 viel Bear Stearns en werd met steun van de Amerikaanse overheid overgenomen door JP Morgan. Op 8 september werden Fannie Mae en Freddie Mac overgenomen door de staat en daarna ging het snel. In het weekend van 13/14 September 2008 ging Lehman Brothers failliet.

Nu blijkt hoe nauw verweven alles was. Bedrijven die zaken deden met Lehman Brothers moeten flinke bedragen afboeken. Door de lage reserves had dat grote gevolgen. De kans was groot dat meer bedrijven zouden omvallen. Een schok ging door de financiële wereld. Banken durfden geen zaken meer met elkaar te doen.

Engelen vertelt hoe handelaren in de dealing rooms lijstjes met onbetrouwbare banken aan hun monitor hadden geplakt. Dit was de essentie van de credit crunch. Niemand was nog zeker dat de tegenpartij waar hij zaken mee deed nog solvabel is. Door het onderling wantrouwen kwam de financiële handel tot stilstand. Banken hadden daardoor geen toegang meer tot kapitaal. Als nationale overheden niet hadden ingegrepen dan waren pinautomaten leeggeraakt en had niemand meer geld kunnen opnemen. Wij kunnen het ons nauwelijks voorstellen – dit is nog nooit gebeurd - maar u kunt er zeker van zijn dat als dat gebeurt, het hele maatschappelijk leven tot stilstand komt. Dan gaan de tegels door ramen. Dan is het afgelopen met de gezellige terrasjes op nazomeravonden.

Overheid grijpt in
Dat de credit crunch het maatschappelijk verkeer niet heeft ontwricht is te danken aan ingrijpen van de overheden van de G20. Al het mogelijke werd gedaan om de Wall Street versie van Domino Day te voorkomen. Centrale banken stelden hun ongelimiteerde kredietvermogen (de drukpers) ter beschikking van de in problemen geraakte banken. De Amerikaanse overheid nam de verplichtingen over van de grote kredietverzekeraar AIG om te voorkomen dat bedrijven die hun investering hadden verzekerd op hun beurt failliet zouden gaan. Om bankruns te voorkomen werd in de VS en Europa de banksector gesteund. Deposito garanties werden verhoogd, in Ierland werd zelfs 100% bankgarantie gegeven.

Bankrun bij Northern Rock. Al in september 2007 zijn er problemen met subprime hypotheken. Klanten proberen hun geld van de bank te halen

Gevolgen
Door de staatssteun voor de banksector liep het begrotingstekort van de overheden op. De financiële schokgolf deed de economie haperen. Bedrijven konden moeilijker aan geld komen omdat banken veel minder bereid waren om te lenen dan voor de crisis. Hierdoor liepen de investeringen terug. Na de financiële crisis volgde dan ook een diepe recessie. Als gevolg hiervan liep de werkloosheid op en namen belastingkomsten af waardoor de overheidstekorten nog verder opliepen. Direct na de crisis deden regeringen aan fiscale stimulering van de economie en ook hierdoor liepen de begrotingstekorten op. Helaas zijn de meeste landen daar te snel mee gestopt: in Duitsland, Nederland en de Verenigde staten zijn overheden nu weer druk bezig met bezuinigen waardoor de het beetje economische groei dat er was weer bijna is verdwenen.

Europa: terug bij af
De Europese overheden lieten na om de banksector goed te saneren. Door de Europese financiële toezichthouder werden de banken nauwelijks gedwongen om meer reserves op te bouwen. Nu worden we geconfronteerd met de gevolgen hiervan. De kans is groot dat een aantal banken de verliezen die het gevolg zullen zijn van het faillissement van Griekenland niet kunnen opvangen. Net als na de val van Lehman beginnen banken elkaar daarom weer te wantrouwen en moet de ECB optreden als lender of last resort om te voorkomen dat de kredietmarkt in Europa bevriest. De Europese schuldencrisis is in wezen dan ook een bankencrisis. Iedereen is bang dat het faillissement van Griekenland een nieuw “Lehman moment” zal zijn.

Onderliggende oorzaken
Tot zover de directe oorzaken van de crisis. Maar zijn er ook meer fundamentele, structurele oorzaken voor de crisis aan te geven?

Landen hebben continue een tekort of overschot op de betalingsbalans. China, Duitsland, Nederland en natuurlijk de olielanden hebben een structureel overschot op hun betalingsbalans. Door de steeds hoger oplopende olieprijs wordt dit steeds erger. Het kapitaal dat daar verdiend wordt – ca. 50.000 miljard dollar – was de motor achter de financiële innovatie op de onroerendgoedmarkt.

Een andere belangrijke factor is de deregulering: landen zijn onderling in competitie om bedrijven binnen te halen. Zij beloven een gunstig investeringsklimaat met slechts minimale regulering. Het gevolg was dat niemand meer overzicht had van wat er gebeurde op de markt. De omvang van de crisis was dan ook volledige verrassing: de verantwoordelijke bestuurders hadden deze crisis niet zien aankomen tot het laat was. Banken dachten ze elke risico onder controle hadden. Met behulp van geavanceerde mathematische modellen was elke risico berekend en verzekerd.

Als ik na afloop naar huis loop is het nog steeds lekker buiten en zitten er nog mensen op de terrasjes. Het is een heerlijke avond, goed terrasjesweer.

Bonusmateriaal
Net als vorige week weer een extra toevoeging dat geen deel uit maakt van het college maar mijns inziens heel relevant is voor dit verhaal. Luister hoe William Black vertelt wat er precies gebeurde bij de rating agencies. Het was niet zo dat men niet wist wat er gebeurde, men keek liever de andere kant op.

Black was een van de onderzoekers tijdens de Savings & Loans crisis. Het verhaal dat hij vertelt laat zien dat er op grote schaal werd gefraudeerd. In tegenstelling tot de S&L crisis is niemand vervolgd: door de regering Bush zijn de meeste rechercheurs overgeplaatst naar de afdeling terrorismebestrijding. Ook onder Obama is weinig of niets gedaan aan vervolging.

Black begint te spreken op 6:40.

Deze post verscheen eerder bij Sargasso

---
verantwoording figuren:
Foreclosure.
Bank run Northern Rock.

Schuld aan de crisis (1): ramptoerisme

2011-09-24T20:19:00.000+02:00

Deze post is gelijktijdig op Sargasso gepubliceerd.

De komende weken doen wij verslag van de collegecyclus “Wie heeft de crisis veroorzaakt?” van Ewald Engelen, geen college dictaat, maar hopelijk wel een goed verslag.

Wanneer de crisis exact is begonnen, is moeilijk vast te stellen. Was het de overname van de handelsbank Bear Stearns in februari 2008 of was het faillissement van die andere handelsbank, Lehman Brothers, september van dat jaar? Of was het misschien wel niet één gebeurtenis maar een hele serie gebeurtenissen? Een ding is zeker: het is een groot en complex fenomeen en niemand heeft het overzicht van wat er aan de hand is. Niemand weet wat er precies is gebeurd en iedereen heeft zijn eigen verklaring. Ook weten we nog niet hoe het gaat aflopen want nog dagelijks zijn er nieuwe ontwikkelingen. Wij zijn toeschouwers van een crisis die zich nog steeds verder ontwikkeld. Wij zijn getuigen van een crisis zoals die van de jaren 30.

Ik was donderdag 22 september aanwezig bij het eerste college van Ewald Engelen waarin hij probeert de economische crisis uit te leggen. Ik ken hem van zijn columns in de Groene Amsterdammer. Donderdagavond bleek dat hij niet alleen een goed columnist is maar ook een begenadigd spreker. Hij volgt de gebeurtenissen niet alleen als wetenschapper maar ook als journalist en, zo bekende hij, ook een beetje als ramptoerist, want het is spannend: niemand weet nog hoe dit gaat aflopen. Hopelijk niet op dezelfde manier als de vorige grote economische crisis, maar het is wel iets waar we terdege mee rekening moeten houden.

In Nederland merkt de burger op dit moment nog niet zo veel van de crisis want de werkloosheid is nog relatief laag, maar dat is anders in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en, met uitzondering van Duitsland, in de meeste andere Europese landen. Pas als de crisis voorbij is, zullen we kunnen reconstrueren wat er is gebeurd. Ook de Grote Depressie is pas in de jaren zestig goed beschreven. Er is nog veel wat wij niet weten. Wat is bijvoorbeeld de precieze omvang van het schaduwbanksysteem en wat is de rol van belastingparadijzen zoals Nederland? Banken geven nog steeds geen openheid van zaken over hun eigen rol in de crisis. Er moet nog veel onderzocht worden, en daarvoor is meer nodig dan een slappe commissie De Wit.

En daarmee was de toon gezet van dit college: niemand heeft een overzicht en iedereen kijkt vanuit zijn eigen perspectief naar de crisis. Wat je ziet hangt af van waar je staat. Het maakt uit in welk land je woont maar ook ideologie en eigenbelang kleuren de verhalen die mensen vertellen over deze crisis.

Geografie
Amerikaanse economen zagen de financiële crisis als een Minsky moment, het punt in de business cycle waarop alle marktpartijen opeens allemaal tegelijkertijd worden gedwongen om te verkopen omdat ze hun schulden moeten afbetalen. Er ontstaat dan een negatieve spiraal omdat iedereen tegelijkertijd wil verkopen.

De Europeanen hadden in het begin niet in de gaten wat er aan de hand was. Zij waren vooral beducht voor hedgefondsen, private equity funds en activistische aandeelhouders: hoe moet deze handel onder controle worden gehouden? Wat vooral opviel was het triomfalisme van de Europeanen: zo’n crisis kon alleen maar in Amerika ontstaan, het land van het hyperkapitalisme. In Europa, met zijn superieure sociaaleconomische model zou dat nooit gebeuren.

Ook binnen Europa hangt het sterk af van waar je woont voor hoe je de crisis ziet: Noord-Europeanen zien de crisis nu als een schuldencrisis die is veroorzaakt door ongedisciplineerde Zuid-Europeanen, terwijl de Zuid-Europeanen zich in de steek gelaten voelen door de noordelingen die alleen willen helpen in ruil voor draconische bezuinigen. Door deze bezuinigingen wordt elke vorm van herstel – en dus van eventuele afbetaling van de schulden – onmogelijk gemaakt. Maar bovenal voelen zij de gevolgen aan den lijve door de hoge werkloosheid. In Nederland en Duitsland is daar (nog) niet veel van te merken.

De Aziaten ten slotte zien deze crisis vooral als een Westerse crisis, zoals Kishore Mahbubani die niet van de financiële crisis spreekt maar van de Westerse crisis. Deze crisis is volgens hem veroorzaakt door het Westen en moet daarom ook maar opgelost worden door het Westen.

Waar je staat bepaalt hoe je naar de crisis kijkt. De Europeanen zagen niet dat hun eigen banken, ja zelfs onze eigen brave Rabobank, evengoed betrokken waren bij deze crisis. En ook de Aziaten vergeten dat zij zelf ook een rol spelen in deze crisis: China is een van de grootste investeerders in Europa en Amerika en heeft veel te verliezen bij deze crisis.

Ideologie
Engelen verzamelt alles wat over de crisis wordt gepubliceerd en hij heeft in de jaren dat hij de gebeurtenissen volgt een zestal verhaallijnen kunnen ontdekken waarmee de crisis wordt beschreven. Ook hier blijkt weer: waar je (ideologisch) staat bepaalt wat je ziet. Hij onderscheidt zes hoofdlijnen.

Te veel staat	Te veel markt
Te veel hebzucht	Te veel spaarzaamheid
Te weinig rationaliteit	Jaloers op natuurwetenschappen

1 Te veel staat Ben je, zoals veel Amerikanen, een aanhanger van filosofie dat de staat zo klein mogelijk moet zijn dan denk je dat te veel overheidsbemoeienis met de markt de oorzaak is van de crisis. Het begin van de crisis is volgens hen de Community Reinvestment Act. Met deze wet, die eind jaren 70 werd aangenomen, worden banken verplicht geld te lenen aan mensen met lage inkomens. Deze wet zou investeerders te veel hebben aangezet om te investeren in slechte, zogenaamde subprime hypotheken. De crisis van 2008 is begonnen doordat deze markt implodeerde. Dit is een populair verhaal bij Republikeinen en Libertariërs.

De senatoren Glass en Steagall

2 Te veel markt Ben je daarentegen van mening dat het kapitalisme te ver is doorgeschoten, dan vertel je een ander verhaal . De crisis is veroorzaakt doordat de overheid zich juist te weinig met de markt heeft bemoeid. Door de afschaffing van de Glass-Steagall Act, die een scheiding afdwong tussen handelsbanken en spaarbanken, en door het ongecontroleerd laten van de derivaten handel ontstond een instabiel schaduwbanksysteem. Men deed geen pogingen om de speculatieve zeepbel die hiervan het gevolg af te remmen waardoor deze veel te groot kon worden. Toen deze zeepbel uiteenspatte trok de implosie de rest van de economie met zich mee.

3. Te veel hebzucht Banken en andere partijen op de financiële markt hebben zich te veel laten leiden door financiële prikkels. Door bonussen van soms vele miljoenen werd aangezet tot steeds weer nieuwe financiële producten die veel geld opleverden. De risico’s van deze producten werden echter stelselmatig verhuld.

4. Teveel spaarzaamheid Precies tegenovergesteld aan het hebzucht-verhaal is de stelling dat juist te veel geld de crisis heeft veroorzaakt. Wereldwijd is ongeveer 50 biljoen dollar op zoek naar een belegging. Het is geld van banken, pensioenfondsen, hedgefondsen en landen met een betalingsoverschot, zoals China. Deze investeerders zoeken naar een goede investering voor hun geld, het liefst met een laag risico en hoge opbrengst. En precies dat is wat in de subprimemarkt werd aangeboden. De derivaten die erop waren gebaseerd waren op maat gemaakt voor deze investeerders: zij boden hoog rendement met een laag, triple-A, investeringsrisico. Waar een vraag is, is aanbod dus.

5. Gebrek aan rationaliteit. De moderne (financiële) bedrijven zijn uitgegroeid tot gigantische organisaties. De leiding van investeringsbanken zoals Lehman Brothers en Bear Stearns konden niet meer overzien wat ze aan het doen waren. Deze bedrijven zijn zo groot geworden dat informatie van de werkvloer de top niet meer kan bereiken. Maar ook individuele handelaren lieten zich leiden door irrationeel vertrouwen in de markt. Markten werken niet goed.

6. Jaloers op natuurwetenschappers. In de wetenschap is er een hiërarchie van wetenschappen. Bovenaan staan de “harde wetenschappen” en onderaan staan de sociale wetenschappen. Ergens daartussen zweeft de economie. Er is daarom bij economen een sterke behoefte om serieus genomen te worden en dat doen zij door zich te presenteren als harde wetenschap die met complexe mathematische modellen werkt. Dit bleek echter schijnzekerheid te zijn: de modellen zijn onjuist gebleken.

Ramptoeristen
Vooral door de laatste groep worden de problemen in de economie als “engineering problemen” beschreven, als je die maar repareert dan komt alles goed. Maar dat zijn het juist niet. Zoals Engelen herhaaldelijk duidelijk maakte: deze crisis heel groot en niemand overziet het geheel. “Er is geen blauwdruk om uit de problemen te komen“.Helaas niet zou ik daar aan willen toevoegen. Niet alleen is de crisis groot en heeft niemand een volledig overzicht ook zal iedereen de gevolgen gaan ondervinden. De ramp voltrekt zich nog steeds van dag tot dag. Niet alleen zijn we allemaal ramptoeristen, we zijn tegelijkertijd ook allemaal slachtoffer van de crisis die zich op dit moment afspeelt.De komende weken gaat Ewald Engelen verder met, zoals hij het uitdrukt, een first draft of history van de economische crisis en zullen wij, ramptoeristen van Sargasso die wij zijn, deze colleges bijwonen om daarvan verslag doen.

Bonus
Al Jazeera heeft net deze week een documentaire uitgebracht over het ontstaan van de crisis, waarin dezelfde vraag wordt gesteld als in het college van Ewald Engelen. Opdracht: kijk naar dit verhaal en bepaal met welke invalshoek naar de crisis wordt gekeken, waar staan de makers van deze documentaire?
(nota bene: deze video maakt geen onderdeel uit van het college).
Fotocredit: wikipedia

Freakshow 2012

2011-09-17T15:48:00.001+02:00

Nog iets meer dan een jaar duurt het nog: op 6 november 2012 wordt bepaald of Obama nog 4 jaar mag President blijft of dat er een Republikein in het Witte Huis komt.Wie dat zal zijn moet nog blijken want de Republikeinen moeten nog een kandidaat kiezen. Volgend voorjaar weten we wie het zal zijn.

Tot nog toe is het Presidentschap van Obama geen groot succes, maar vergeleken met zijn voorganger is hij een hele verbetering. De regeerperiode van Bush was een aaneenschakeling van mislukkingen en machtsmisbuik. Het begon al meteen door de manier waarop hij aan de macht kwam: niet door de stem van het volk maar door de stem van 5 conservatieve rechters in het Supreme Court. Daar zeurde natuurlijk niemand meer over na 11 september 2001 toen de grootste terreur aanslag ooit plaatsvond. Als Al Gore President was geweest dan hadden de Republikeinen waarschijnlijk geprobeerd hem af te zetten. Clinton is door het Republikeinse Congres bijna afgezet voor minder. Democraten doen dat niet, die zijn daar veel te netjes voor. Dat Bush deze aanslag misschien had kunnen voorkomen wordt hem niet verweten.

Door de aanslag veranderde alles. Vanaf dat moment hadden de neoconservatieven in de regering de vrije hand om te doen wat ze al jaren geleden hadden gepland: eindelijk konden ze hun oude wens in vervulling brengen en de "klus in Irak" afmaken. Wat niemand ooit had verwacht gebeurde onder Bush: door de hoogste functionarissen in zijn regering, met mede weten van de President, werd opdracht gegeven om krijgsgevangenen te martelen. Er werd een systeem van geheime gevangenissen opgezet waarin mensen in "nacht und nebel" verdwenen. Ook hier geldt weer: niemand is vervolgd, de President kon zijn termijn uitzetten, en de betrokken functionarissen zijn of nog in functie of hebben een leuke baan als hoogleraar op een prestigieuze universiteit.

Maar nog was de rampspoed onder Bush niet afgelopen: zijn presidentschap eindigde met de grootste economische crisis sinds de Grote Depressie in de jaren 30. Door wanbeleid en gebrek aan toezicht kwamen de financiële markten bijna stil te liggen. Drie jaar later heeft de economie zich nog steeds niet hersteld.

Wie dacht dat de partij die ons al dit moois heeft gebracht, is afgeschreven, vergist zich echter. In 2010 kwamen ze terug in het Congres met een grote meerderheid. Ook lijkt het er niet op dat zij ook maar iets geleerd hebben van de recente geschiedenis, integendeel. Het is een freak show met clowns die over elkaar heen buitelen om aan het publiek te laten zien dat ze echte conservatieven zijn. Neem bijvoorbeeld Rick Perry. Hij is er trots op dat hij 234 mensen ter dood heeft veroordeeld. Over de mogelijkheid dat er onschuldige mensen ter dood zijn gebracht maakt hij zich geheel geen zorgen:

Ron Paul is de lieveling van de libertariers. Libertaries geloven alles wat de staat doet slecht is en de vrijheid van het individu bedreigt. Paul heeft er geen problemen mee dat zieke mensen sterven doordat ze niet behandeld worden - dan hadden ze maar een verzekering moeten nemen. Eigen schuld dikke bult dus:

Het probleem met dit hypothetische voorbeeld is dat de meeste mensen er niets aan kunnen doen dat ze niet verzekerd zijn. Zij zijn onverzekerd omdat dit voor hen onbetaalbaar is, omdat ze werkloos zijn of omdat ze een chronische ziekte hebben. Dit is helemaal geen vrije keuze.

Deze partij zal, als ze aan de macht komt proberen alle verworvenheden en modernisering van de afgelopen 100 jaar af te schaffen. Zaken als inkomstembelasting (die in Amerika pas in 1913 is ingevoerd) of de verworvenheden van de New Deal zoals pensioenvoorzieningen en werkloosheidsuitkeringen. Zo is volgens hen bijna elke moderne wet of regeling, inclusief milieu bescherming en een verplichte ziektekostenverzekering onconstitutioneel:

Volgend jaar wordt bepaald of Obama nog 4 jaar mag blijven zitten of dat een van deze dwazen aan de macht komt. Deze keuze zal de toekomst van het land, permanent bepalen, en ik ben er nog helemaal niet zo zeker van dat Obama wordt herkozen. De keuze van de President van Amerika is niet alleen belangrijk voor de Amerikanen, zoals we de afgelopen 10 jaar hebben gezien, is deze keuze net zo belangrijk voor de rest van de wereld.

---
Ilustratie:Midterm Elections 2006, by Burnt Pixel, Flickr

De euro: inherent instabiel

2011-09-11T23:31:00.008+02:00

Ik heb elders al eens de oprichting van de muntunie vergeleken met het bouwen van een huis waarbij je begint met het de muren om je pas daarna zorgen te gaan maken over de fundering. Nu blijkt dat het euro-huis op zand is gebouwd en worden steeds meer scheuren zichtbaar. De muntunie zit niet goed elkaar en dat heeft niets te maken met “stoute landen” die zich niet aan de regels houden. Ja, Griekenland heeft zich niet aan de regels gehouden en Italië heeft een veel te hoog begrotingstekort, maar dat is niet de oorzaak van de huidige problemen, het is slechts de aanleiding. Ook gaan de problemen dieper dan de veel geopperde constatering dat de landen te veel van elkaar verschillen. Natuurlijk, de verschillen in cultuur maken het moeilijker maar het is niet de oorzaak van de huidige problemen.

Urgentie
De structurele fout zit diep. Niet alleen is het een fundamenteel probleem, het is zoals nu door sommige economen wordt benadrukt een heel urgent probleem. Het uiteenvallen van de Euro is een kwestie van maanden misschien zelfs van weken. De reden hiervoor is, zoals ik al benadrukte, van structurele aard. Voor een goede, economen-uitleg kunt u het beste dit artikel van De Grauwe (pdf) lezen. Ook Krugman, Eigengreen, en Jacobs hebben goed over dit onderwerp geschreven.

Rol centrale bank
Neem als voorbeeld van land met een eigen munt: het Verenigd Koninkrijk. Ook het VK heeft hoge schulden door de crisis, maar de Britten hebben geen problemen met lenen op de markt. Waarom niet? Omdat de Bank of England altijd kan ingrijpen. Geld drukken inderdaad, of beter gezegd: de centrale bank kan obligaties van de Britse staat opkopen. Nu weet ik dat veel mensen daar op zich al problemen mee hebben maar dat is een essentiële functie van een centrale bank. Elk land dat nog een eigen munt heeft kan dat doen en moet dat doen als dat nodig is. Landen die geen (geloofwaardige) eigen munt hebben zoals veel derdewereldlanden en landen die deel uitmaken van een muntunie kunnen dat niet. Een goed voorbeeld is Argentinië dat de peso had gekoppeld aan de dollar – en zoals bekend ging dat ook mis. De eurolanden verkeren in de zelfde situatie: zij hebben geen eigen centrale bank die deze functie kan verrichten. De enige instantie die dat kan is de ECB. En die mag dat officieel niet doen: eurolanden worden geacht hun eigen problemen op te lossen.

Inherent instabiel
Bij de oprichting van de muntunie werd er van uitgegaan dat alles wel goed zou gaan als iedereen maar zou voldoen aan het stabiliteitspact. Zoals blijkt kun je echter nog zo je best doen, uiteindelijk is dat niet voldoende. Spanje en Ierland voldeden helemaal aan de voorwaarden van het stabiliteitspact – en toch zijn ze in de problemen gekomen. Een land kan in economische problemen komen door een crisis die niet haar fout is. Hierdoor loopt de rente voor staatsleningen op. Bij landen die geen eigen munt hebben, loopt deze echter meer op dan bij landen die wel een eigen munt hebben. Waarom? Omdat er de mogelijkheid is dat een land failliet kan gaan. Die mogelijk is er niet voor landen die een eigen munt hebben: die kunnen altijd hun schulden betalen omdat hun centrale bank geld kan drukken. Daardoor zal de inflatie gaan oplopen en de munt zal devalueren, maar dat is (mits het niet uit de hand loopt) zelfs een voordeel: daardoor worden die landen goedkoper en wordt de economie gestimuleerd. Landen in een muntunie hebben geen beschikking meer over deze monetaire rem en hierdoor is de muntunie zoals deze nu in elkaar zit is inherent instabiel.

Goudstandaard
De situatie is vergelijkbaar met het vasthouden aan de goudstandaard. Landen die hun munt gekoppeld hadden aan de prijs van goud moesten om deze koppeling in stand te houden (om speculatie tegen hun munt tegen te gaan) flink bezuinigen en de rente verhogen. Rente verhoging en fors bezuinigen zijn echter slecht voor de economie waardoor deze landen, toen de crisis in de jaren 30 toesloeg, nog verder in de problemen kwamen. Uiteindelijk verliest elk land deze wedloop. Ook Nederland: wij hebben als laatste land vastgehouden aan de goudstandaard. De goudstandaard heeft een grote rol gespeeld tijdens de Grote Depressie. Een vergelijkbaar mechanisme speelt ook nu een rol. Op de financiële markt wordt gespeculeerd tegen een land waardoor de rente voor de staatsobligaties gaat oplopen. Dat de rente gaat oplopen komt dus niet alleen omdat een land het slecht doet maar omdat er de mogelijkheid van een faillissement.

Onafhankelijkheid ECB
Dit is nu een paar keer bijna gebeurd maar de ECB heeft gedaan wat nodig is. Door het opkopen van Italiaanse obligaties is de rente is weer gaan dalen. Dit is nu steeds op een ad hoc basis gebeurd, en merkwaardig genoeg is er veel kritiek op dit ingrijpen. Het schijnt dat een vooraanstaande Duitse econoom, Jürgen Stark is opgestapt om die reden. Ik citeer Adriaan Schout van Clingendael (via NOS):

Door het opkopen van de staatsobligaties verliest de ECB onafhankelijkheid. Ze hebben nu voor veel geld aan Italiaanse obligaties op de balansen staan. Als Berlusconi weer in nood komt en bij de centrale bank aanklopt, moet de ECB bijna wel opnieuw geld geven. Anders verliezen de Italiaanse obligaties die eerder zijn gekocht ook aan waarde.

Ik vind het vreemd dat experts op dat niveau zich hierover druk maken: niet onafhankelijkheid is het probleem maar de naakte bestaan van de euro. Een onafhankelijke centrale bank is mooi, maar wat als de munt niet meer bestaat? De ECB moet dit doen als de euro overeind wil blijven. Hiervoor moet natuurlijk een permanente regeling komen, en het kan niet zo zijn dat landen die zich niet houden aan de regels – zoals Italië en Griekenland – hierdoor niet gedwongen zij om hun beleid aan te passen.

Meer van het zelfde
De oplossing die door De Jager en Rutte in de Financial Times voorstellen is volstrekt onvoldoende om deze problemen op te lossen, erger nog: ze is contraproductief. Door te gaan dreigen met uitzetten van Griekenland zal de speculatie tegen Italië verder toenemen. Het systeem van de muntunie is inherent instabiel, en daar moet eerst wat aan gedaan worden, daarna kunnen we praten over sancties. De Jager en Rutte (en andere “haviken”) stellen voor vast te houden aan iets dat niet heeft gewerkt. Maar, zo stellen zij, we het nu echt goed doen, nog strenger toepassen, dan lukt het wel. Het zijn koks die meer zout gebruiken, maar niet door hebben dat de soep zo vies is omdat er al te veel zout in zit. Wat nodig is, is een beter recept. Of een betere kok natuurlijk.

Echte daadkracht nodig (en kennis van zaken)
De problemen met de Euro kunnen nu snel uit de hand lopen: als er weer een crisis is – en de ECB grijpt niet in – dan is het is dan een kwestie van dagen voordat een land als Italië of Spanje niet meer kan lenen en failliet gaat. Het uiteenvallen van de euro en de chaos die daardoor ontstaat zal de huidige crisis verder verdiepen, en een nieuwe Grote Depressie veroorzaken. Overdreven? Misschien, maar het is helemaal niet nodig om het uit te proberen. Zolang de politiek blijft aarzelen om daar wat aan te doen, of zelfs helemaal niet door lijkt te hebben hoe urgent de situatie is, gaan we van crisis naar crisis. Enige hoop op economische groei is er al helemaal niet door de bezuinigingen. Uitlatingen van Rutte en de Jager, zoals in de Financieel Times en de aankondiging van nog meer bezuinigingen, geven blijk dat zij de situatie niet doorzien. Ik zie het somber in.

---
Foto credit: DAVID SOUZA TaxBrackets

Cover your ass

2011-09-11T09:48:00.000+02:00

All right. You've covered your ass, now.

Dit was de reactie van President George W. Bush toen hem op 6 augustus, dus ruim een maand voor de aanslag van 11 september, een memo werd getoond met de titel "Bin Ladin Determined to Strike in US."

De kranten staan vol met met verhalen over deze aanslag en terecht. Maar hoe tragisch de gebeurtenis ook is, het kan niet verklaren waarom de "vrije wereld" plotseling al haar vrijheden opschortte, een oorlog begon in een land dat niets met de aanslag te maken had, mensen zonder proces arresteerde en afvoerde naar een Goelag Archipel en overging tot marteling. De terreuraanslag was een goede aanleiding om die oorlog te beginnen en de vrijheden op te schorten.

---
Gelijktijdig op GC gepubliceerd als Quote van de Dag.

Obama, vlees noch vis

2011-09-09T11:46:00.000+02:00

In fact, this larger notion that the only thing we can do to restore prosperity is just dismantle government, refund everyone’s money, let everyone write their own rules, and tell everyone they’re on their own – that’s not who we are. That’s not the story of America.

Yes, we are rugged individualists. Yes, we are strong and self-reliant. And it has been the drive and initiative of our workers and entrepreneurs that has made this economy the engine and envy of the world.

But there has always been another thread running throughout our history – a belief that we are all connected; and that there are some things we can only do together, as a nation.

President Obama in zijn 'jobs speech' waarin hij zijn plan presenteert om de economie weer op gang te helpen. Eindelijk wat retorisch weerwerk tegen de libertaristische Republikeinen die niets liever willen dan een kleine overheid, liefst zo klein dat je haar kan verdrinken in een badkuip.

Maar of het voldoende is? Hij zegt bijvoorbeeld ook dit:

The agreement we passed in July will cut government spending by about $1 trillion over the next ten years. It also charges this Congress to come up with an additional $1.5 trillion in savings by Christmas. Tonight, I’m asking you to increase that amount so that it covers the full cost of the American Jobs Act. And a week from Monday, I’ll be releasing a more ambitious deficit plan – a plan that will not only cover the cost of this jobs bill, but stabilize our debt in the long run.

Ook gaat hij "beperkt bezuinigen" op Medicare, waardoor hij een belangrijk campagne voordeel opgeeft.

Obama, vlees noch vis.

---
Gelijktijdig op GC gepubliceerd.

De tegeltjeswijsheid van Frits Bolkestein

2011-09-06T16:07:00.001+02:00

Het wil maar niet lukken met de Euro: de crisis verdiept zich van dag tot dag. Gisteren ging de beurs weer flink onderuit – daar gaat mijn pensioen denk ik dan. Dank u wel meneer Rutte en mevrouw Merkel voor uw voortvarende aanpak. Uh, niet dus. In plaats van de beloofde daadkracht hobbelen Rutte en zijn Duitse collega Merkel van crisis naar crisis. Ze zijn niet instaat om verder te kijken dan de volgende verkiezingen.

Eurobonds
Neem bijvoorbeeld de eurobonds. Merkel, en andere politici, zoals het VVD-erelid Frits Bolkestein afgelopen zaterdag, verzetten zich heftig tegen het gezamenlijk lenen van geld door de uitgifte van eurobonds. Na eerst Griekenland uit de Euro te hebben gezet adviseerde hij ten strengste tegen eurobonds. “eurobonds begin er niet aan!” Nederland pas op uw zaak.

Waarom is Eurobonds volgens hem een slecht idee? Hij legde het niet uit en het werd hem ook niet gevraagd door Twan Huys. Bolkestein was in Nieuwsuur om te reageren op de stelling van Guy Verhofstadt dat een Europese Federatie noodzakelijk is om de problemen die we nu hebben op te lossen.

Guy Verhofstadt stelt dat de huidige problemen dwingen tot meer samenwerking en dat uitgifte van eurobonds noodzakelijk is:

[Guy Verhofstadt] Met de eurocrisis is het zo dat men nog altijd niet inziet dat de eurocrisis enkel kan worden opgelost door een federaal Europa te maken dan droomt men, en dat zijn gevaarlijke dromen.
[...]
Ze hebben nu de keuze: ofwel is het de Euro met overdracht van een bijkomend stuk soevereiniteit om er voor te zorgen dat er echte economische fiscale unitaire en volgens mij euro-obligatie markt, ofwel zal de euro met andere woorden niet kunnen overleven.
Het is het ene of het andere.

Volgens Bolkestein wil Verhofstadt met zijn federaal Europa een Belgisch probleem oplossen en zal het niet helpen om de eurocrisis op te lossen.

[Frits Bolkestein] hier is de Belgische politicus aan het woord. Wat hij voorstaat is het zogenaamde federaal Europa, dat zou er uit zien als zeg maar de Verenigde Staten met een hoofdstad en een regering, enzovoort. Dat was ook in Nederland de gangbare mening in de jaren 80 en negentig. Daar zijn wij van af geraakt in de jaren 90 en dat is maar goed ook. Want de enige in Europa die nog praten over een federaal Europa zijn de Belgen en de reden is dat zij denken dat een federaal Europa een oplossing zou zijn van de Belgische communautaire problemen. Dat is niet zo.
[Twan Huys] De interne problemen van België

De oplossing is volgens Bolkestein dat iedereen zich aan de regels houdt - iets dat maar niet wil lukken. Hij is ook niet hoopvol over de toekomst van de Euro omdat mensen als Henkel, voorzitter van de Duitse industrie, voorstellen om de munt unie op te breken:

[Firts Bolkestein]Dat gaat mij te ver, maar het feit dat er over wordt gesproken is indicatief want 6 maanden geleden zou niemand dat gezegd hebben
[Twan Huys] Het is ook niet er erg hoopvol voor de toekomst van de Euro denk ik
[FB] Dat hangt er van af hoe zich dat ontwikkeld Ik ben er geen voorstander van. Ik zeg alleen maar men begint in die richting te denken en wat Verhofstadt wil die euro-obligaties dat is een rampzalig plan waar Nederland nooit in moet trappen. [FB spreekt met nadruk]
[TH] Maar ja dan blijft de situatie bestaan, het defect dat vanaf de geboorte van de euro bestaat blijft dan bestaan, tenzij die euro eindigt.
[FB] Ja dat is waar, ik ga daar niet over speculeren, dat gaat mij veel te ver. Ik geloof ook niet dat dat zal gebeuren. Ik denk dat Griekenland - een schip op het strand is een baken in zee” dat is Griekenland dan. Maar dan moet er wel gebeuren wat ik hier heb gezegd: hulp op voorwaarde van uittreden uit de muntunie.

Bolkestein houdt blijkbaar van spreuken, daarom hier een paar spreuken in antwoord op zijn betoog.

Wie A zegt moet ook B zeggen
Er zijn veel vragen, die helaas niet gesteld worden. Waarom zijn we in de jaren 90 opgehouden met te geloven in een Federaal Europa? Geloofden we dat echt? Kwam die inkeer zomaar uit de lucht vallen? De herinnering die me nog bij staat uit die tijd was de onvermijdelijkheid van de Euro. Die moest er komen, en ook Bolkestein was een van de mensen die daar aan mee werkten. Net als het toen nog onbekende VVD Kamerlid Geert Wilders. Er werd niet gesproken over een Federaal Europa maar met steun van de mensen die nu om het hardst roepen dat dat een heilloze en onhaalbare weg is werden stappen genomen die onvermijdelijk in die richting gingen. En nu zijn ze van mening veranderd blijkbaar. Zoals de wind waait waait zijn jasje. Als politiek leider van de VVD was Bolkestein mede verantwoordelijk voor deze beslissing. Of, om het op zijn Bolkesteins te zeggen, politici die toen zo voor de Euro waren moet ook beseffen dat wie A zegt ook B moet zeggen.

Een waarschuwing in de wind slaan
Het probleem is dat we eigenlijk niet anders kunnen. Door een ondoordachte beslissing genomen in de jaren 90, ondanks waarschuwingen van economen, staan we nu voor grote problemen die ons dwingen om meer samen te werken. De waarschuwingen werden echter echter in de wind geslagen. We zijn deze muntunie aan gegaan zonder goed na te denken over voorwaarden die nodig zijn om deze goed te laten functioneren. Een van die voorwaarden is een hechte samenwerking op economisch gebied. Misschien is het onhandig van Verhofstadt om van een "Europese Federatie" te spreken – maar het is zonder meer een feit meer samenwerking nodig om de eurocrisis op te lossen. Het enige antwoord van Bolkestein hierop is echter dat Verhofstadt blaft tegen de verkeerde boom. Een belangrijk onderdeel van die samenwerking zijn de vermaledijde eurobonds, en ook daar wil Bolkestein niet aan, daar moet Nederland niet in trappen. Waarom niet? Moeten we juist niet meer gaan samenwerken in Europa? Helaas, het wordt hem helaas niet gevraagd.

You can check out any time you like, but you can never leave
Wel worden er wat speldenprikjes uitgedeeld, plaagstootjes eigenlijk door Twan Huys over het partijlidmaatschap van Verhofstadt die voorzitter is van de liberale fractie in het Europarlement, maar de echte moeilijke vragen worden niet gesteld: hoe had Bolkestein gedacht dat dat moet gaan, zo’n uittreding uit de Euro door Griekenland? Toetreden tot een munteenheid kun je goed voorbereiden maar uittreden uit de euro is praktisch onmogelijk. Stelt U zich voor: we moeten een paar dagen alle banken sluiten en alle programmatuur aanpassen. Dat alles onaangekondigd natuurlijk want als bekend is dat dit gaat gebeuren haalt iedereen per direct zijn geld van zijn Griekse bank. Het wordt een heuse bankrun, de chaos is niet te voorzien.

En dan, hoe wordt dan de drachme ingevoerd in het inmiddels leeg geplunderde Griekenland? Gaan we dan Eurobiljetten overdrukken, zoals begin jaren 20 werd gedaan als alles weer eens 10 keer zo duur was door hyperinflatie? Het is een beetje als in het liedje van de Eagles: You can check out any time you like, but you can never leave. Door steeds maar weer te beginnen over de in de praktijk vrijwel onuitvoerbare uittreding door Griekenland staat hij het zoeken naar een echte oplossing in de weg. Niet Verhofstadt is een gevaarlijke dromer, maar Bolkestein.

Dolce far niente
De kernvraag lijkt te zijn: hoe gaan we landen dwingen om zich te houden aan het akkoord. Het idee is: als we maar streng genoeg zijn en landen dwingen – in het geval van Griekenland lijkt dat niet te lukken – dan komt het allemaal wel goed.

De oplossing van Bolkestein en anderen is een strenger Europa. Of men wil liefst automatische sancties voor landen die zich niet houden aan de afspraken. Iedereen die zich niet aan de regels houdt krijgt een fikse boete aan zijn broek. Of men stelt voor de de tucht van de markt zijn heilzame werk te laten doen. Zoals Bolkestein eerder (NRC 23 aug, abonnement nodig) verklaarde:

[...] het belangrijkste bezwaar [tegen eurobonds] ligt elders. Herman Van Rompuy, voorzitter van de Europese Raad, heeft de euro terecht een slaappil genoemd die de tekortlanden in staat stelde door een veel te lage rente in een dolce far niente op te grote voet te leven. Zij konden dat doen doordat de euro hen afschermde van de markt.

Ook Euro-obligaties zouden landen dus afschermen van de markt zo stellen Bolkestein van Rompuy. In de eerste plaats is dit niet correct: ook 10 of 5 jaar geleden waren deze landen onderworpen aan de tucht van de markt, maar de markt oordeelde toen anders. Er is niets aan de situatie veranderd. En dan nog: ook deze "marktwerking" is niet zonder problemen. Wij kunnen nu dagelijks zien wat de gevolgen hiervan zijn: landen als Italië en Spanje betalen daarvoor de prijs door een hoge rente. Een klein gerucht is voldoende om de spread - het verschil tussen de rente op Italiaans en Duits schuldpapier – te doen oplopen, ook al kondigen deze landen grote bezuinigingsoperaties aan. Er is nog een ander probleem met de markt: de mogelijkheid bestaat dat kleine fouten – bijvoorbeeld een verkeerde uitspraak van een politicus – kunnen leiden tot grote gevolgen. Handelaren op een markt reageren niet alleen op feiten maar ook op elkaar. De mogelijkheid bestaat dat er een paniek op treedt: als een groot aantal handelaren bepaalde obligaties verkopen, dan daalt de waarde er van, waardoor nog meer handelaren het zelfde gaan doen - niemand wil als laatste blijven zitten met waardeloos schuldpapier. Dit veroorzaakt grote schommelingen van de rente die moeilijk onder controle te krijgen zijn. Op dit moment worden deze schommelingen gedempt door het opkopen van Italiaanse obligaties door de ECB. Dat is dus al een stap in de richting van Euro-obligaties. Voor uitgebreide en betere uitleg dan ik kan geven zie Bas Jacobs.

Buurmans goed is buurmans gek
Door het eurocrisis te beschrijven als een tegenstelling tussen hardwerkende noordelingen die hun zuur verdiende centjes moeten besteden om hun zuiderburen te redden wordt de zaak vertekend. Er is natuurlijk ook een zuidelijke variant: noordelijke beterweters die ons de wet komen voorschrijven en ons dwingen ons tot de bedelstaf. Buurmans goed is buurmans gek dus.
Het probleem met deze beschrijving is echter dat de zuur verdiende centjes worden verdiend door zaken te doen met Zuid-Europa dankzij die zelfde euro. Vóór de muntunie hadden de DM en de daar aangekoppelde gulden een concurrentienadeel omdat het harde munten waren vergeleken met de lira, de peso en de drachme. Dat nadeel is weggevallen door de euro en daar hebben Nederland en Duitsland goed aan verdiend.

Dromen zijn bedrog
Dit kon natuurlijk niet eeuwig zo door gaan. Nu worden we wakker van de dromen die Bolkestein en zijn collega’s hadden in de jaren negentig van een onder de vlag van de vrije markt Verenigd Europa. Zij lijken niet te beseffen dat beslissingen die in de jaren 90 zijn genomen nu leiden tot een situatie waar ze nu zo tegen protesteren. De dromers van toen weigeren echter verantwoording te nemen voor hun beslissingen en te helpen bij het opruimen van de rommel die hun dromerij heeft veroorzaakt. Het antwoord is kil advies dat we ons maar moeten onderwerpen aan de tucht van de markt.

---
Dit is gelijktijdig gepost op GC
Figuren: (1) Images of Money op Flickr.
(2) Eine auf den 15. Dezember 1922 datierte 1000 Mark-Banknote, die 1923 mit einem rotem Stempel "eine Milliarde Mark" überstempelt wurde, da die Währung zu schnell an Wert verlor. op Wikipedia

Het is geen kwestie van geld

2011-09-04T10:19:00.001+02:00

Via het onvolprezen Press Europ vind ik dit interview met Helmut Kohl „Wir müssen wieder Zuversicht geben“

"Onder mij zou Duitsland de criteria voor de stabiliteit van de euro niet hebben geschonden. Die fouten zijn gemaakt, maar het goede nieuws is dat ze zijn te herstellen. We moeten echter niet net doen alsof het alleen een kwestie van geld is. Nu Europa in een crisis verkeert, zijn preventieve en niet ideologische maatregelen nodig om de euro weer op de rails te krijgen en de toekomst ervan te verzekeren."

Dit zegt Helmut Kohl over over de Eurocrisis. Hij heeft ook harde kritiek op de wijze hoe partijgenote Angela Merkel de crisis aanpakt. Korte samenvatting op Press Europ (Nederlands), volledig interview met Kohl op Internationale Politik (Duits).

Ik had nooit gedacht dat ik de man nog eens zou missen. Het soort leiders waar we nu mee zitten in Europa en de VS zijn boekhouders en bankiers zonder visie en durf.

---
Update: ik had dit net geplaatst toen ik deze post zag van David Atkins Technocracy: Missing the Forest for the Trees. Het beschrijft de hoe Obama en zijn regering problemen aanpakken: technocraten zonder visie en durf - net als hun Europese collega's.

---
dit is een bewerking vn de Quote van de Dag op GC

Het bankiersperspectief

2011-09-03T16:06:00.000+02:00

Ik pakte gistermiddag net het staartje mee van RTL-Z, maar het interview met Jan Kees de Jager is vast wel meer te zien geweest op de Nederlandse TV en ook zijn collega Mark Rutte verkondigt een vergelijkbare boodschap: we gaan het monster van de staatsschuld echt killen. Stoere taal van bankiers die hun klant slecht nieuws komen brengen over de toestand van zijn bedrijf (transcript van mij, video RTLXL):

[Voice Over, filmpje met winkelend publiek] De economische vooruitzichten worden steeds somberder. De eurocrisis en de gevolgen daarvan voor onze economie zorgen er voor dat het kabinet er rekening mee houdt dat er volgend jaar extra bezuinigd moet worden
[De Jager]: We bekijken dat van jaar op jaar, en als het echt nodig is om ook in te grijpen dan zullen we dat ook doen maar het is nu al te voorbarig om daar in concrete zin over te spreken
[VO]: Het kabinet gaat al voor 18 miljard Euro bezuinigen, maar misschien is dit niet voldoende.
[DJ]: We zitten gewoon in een periode waarin de overheidsfinanciën, je zou kunnen zeggen duw achter duw krijgen en echt onder druk staan en niet incidenteel maar dat er steeds weer tegenvallers.
[VO]: Waar het kabinet extra op gaat bezuinigen en precies hoeveel daar willen ze nog niets over kwijt.

Het lijkt of de journalist er mee wil zeggen: Ze dreigen alleen, maar u bent gewaarschuwd.

Gure tijden
Het gaat slecht met de economie. In heel Europa is het werkloosheidspercentage gemiddeld 10% (pdf), nog erger dus in de VS waar het net boven de 9% is. In Zuid-Europa krimpt de economie als gevolg van de zware bezuinigen. In Spanje is nu 21% van de mensen werkloos en in Griekenland is dat gestegen naar 15%!. In Noord-Europa waar de harde werkers wonen, die het geld moeten verdienen, stagneert de groei. Dat verrast niemand (behalve onze politici en journalisten) want in Zuid-Europa wonen de klanten – alleen onze politici zijn lijken daarover verbaasd te zijn.

Colijn
Het beleid van deze regering heeft paralellen met de jaren 30. Om speculatie tegen de gulden te voorkomen, die was gekoppeld aan de prijs van goud, werd hard bezuinigd, vooral op uitkeringen, ambtenarensalarissen en onderwijs. Ons land had hierdoor zwaar te lijden onder de gevolgen van de Grote Depressie, maar desondanks bleef Colijn volhouden dat de goudstandaard gehandhaafd moest worden. Dit maakte de crisis alleen maar erger: de werkloosheid steeg hierdoor nog harder, waardoor de economie kromp, zodat er nog meer bezuinigd moest worden. Colijn was zo vastberaden dat Nederland het laatste land was dat goudstandaard opgaf en de gulden devalueerde. Colijn was niet in staat om goed economisch beleid uit te voeren omdat hij naar de economie keek met een bankiersmentaliteit, zo wordt betoogd in een aflevering OVT. De hele documentaire is interessant maar van 8:45 tot 13:10 gaat het over het economisch beleid van Colijn:

[H. Langeveld, 12:30] Colijn had vanuit zijn bijzondere verantwoordelijkheid als minister-president het voordeel van een sterke nationale munt moeten afwegen tegen nadelen die voortvloeiden uit die handhaving van die goudstandaard, en ik kom die nuchtere afweging bij hem niet tegen omdat hij eigenlijk de monetaire en economische problematiek van die periode bekeek vanuit een bankiersperspectief. Hij was geen bankier maar hij dacht als een bankier.

Geen visie
Het is al vaker gezegd dat bezuinigen niet helpt om een economische crisis op te lossen. Dat is een les die is geleerd in de jaren 30. Maar om de een of andere reden lijkt dat niet door te dringen tot de boekhouders en bankiers die ons land door deze crisis moeten leiden. In het interview met de Colijns van onze dagen wordt er zondermeer van uitgegaan dat nieuwe bezuinigingen zullen volgen. Niemand, althans niet in de journaals en reportages die ik af en toe op de Nederlandse TV zie, wordt de vraag gesteld of dit wel goed beleid is. Ook van de oppositie is er op dit moment bedroevend weinig oppositie want die willen hetzelfde doen. Alleen iets verstandiger en natuurlijk moeten de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Alleen al het aanhalen van die kreet getuigt van het gebrek aan visie.

Het bankiersperspectief
Ik voorspel u dat er meer gure tijden opkomst zijn zolang wij door boekhouders die vanuit een bankiersperspectief denken worden geregeerd. Zij doen niet meer dan bezuinigen en waarschuwen dat er meer bezuinigingen op komst zijn. In hun visie is de beste oplossing voor de crisis in Europa dat alle landen worden zoals Nederland, zoals Wim van de Camp in een recente tweet laat blijken:

Wij moeten "de tering naar de nering zetten" en het "huishoudboekje van de staat moet kloppen" en er wordt weer regelmatig gepreekt over de slechtheid van het maken van schulden. Het zijn de recepten uit grootmoeders - uh sorry - nee, uit Colijns tijd en die hebben toch altijd gewerkt? Of niet dan? Ga maar rustig slapen want Jan Kees, Wim en Mark waken.

Het is allemaal de schuld van Griekenland

2011-08-30T12:42:00.001+02:00

Ik heb me enorm gestoord aan de houding van sommige landen bij deze crisis, dat men zei ‘we hebben schulden crisis, daar zijn we slachtoffer van geworden en we houden onze hand op’. Die schuldencrisis is veroorzaakt door de landen die te hoge schulden hebben gemaakt, die is dus niet uit het niets, zomaar uit de lucht komen vallen.

Minister de Jager kletste maar wat, in de talkshow gisteravond bij Knevel en van den Brink. Hij beweert dat de schuldencrisis is veroorzaakt door het maken van hoge schulden. Als we echter gaan kijken welke landen dat zijn, dan kan hij het alleen maar over Griekenland hebben.

Alle landen, behalve Griekenland en Italië hadden een schuld die lager was dan de voorgeschreven 60% en voldeden keurig aan de norm. Van Italië was bekend dat het hoger was maar de schuld was stabiel. Spanje, Ierland en Portugal voldeden allemaal keurig aan de norm, Spanje en Ierland deden het zelfs beter dan Nederland en Duitsland. Ik kan dus alleen maar concluderen - op grond van wat de Jager hier zegt - dat Griekenland de veroorzaker is van de schuldencrisis.

Overigens is de Jager niet de eerste die dit beweert: zijn Duitse collega is ook al betrapt op dit soort kletspraat.

Ik kan begrijpen dat sommige landen zich enorm storen aan de houding van deze minister.

Uit Eurostat haal ik de volgende gegevens:

GEO/TIME	2001	2007	2008	2009	2010
Germany	58.8	64.9	66.3	73.5	83.2
Ireland	35.5	25.0	44.4	65.6	96.2
Greece	103.7	105.4	110.7	127.1	142.8
Spain	55.5	36.1	39.8	53.3	60.1
France	56.9	63.9	67.7	78.3	81.7
Italy	108.8	103.6	106.3	116.1	119.0
Netherlands	50.7	45.3	58.2	60.8	62.7
Portugal	51.2	68.3	71.6	83.0	93.0

tabel: Government deficit/surplus, debt and associated data [gov_dd_edpt1] h/t Wouter Leenders.

Bekijk het hele gesprek:

Bekijk de video in andere formaten.

Crowding out

2011-08-28T11:09:00.000+02:00

Als ik beweer dat in Amerika, de welvaartsstaat onder vuur ligt zal dat de lezers van dit blog niet verrassen. De bij de New Deal ingevoerde hervormingen worden door veel conservatieve ideologen nog steeds niet geaccepteerd. Tijdens de Grote Depressie en in de de decennia daarna kon conservatief Amerika dit niet veranderen: de herinnering aan die tijd was nog te vers en de beweging had alle geloofwaardigheid verloren. Maar met het verstrijken der jaren is herinnering aan de Depressie aan het vervagen.

Movement Conservatism heeft natuurlijk niet stil gezeten en na jaren van propaganda voeren tegen "Big Government" begint er steeds meer draagvlak te komen voor afbraak van de New Deal. De conservatieve wederopstanding die begon in de jaren 70 begint nu haar vruchten af te werpen. De in de jaren 30 ingevoerde werkloosheidsuitkeringen en Social Security (het equivalent van onze "AOW") en de latere uitbreidingen in de jaren 60 (Medicare, een "ziekenfonds" voor gepensioneerden boven de 65) liggen steeds meer onder vuur. Het grote begrotingstekort, note bene een gevolg van conservatief beleid, wordt gebruikt als argument om te bezuinigen op deze voorzieningen.

Over het algemeen zijn deze regelingen, met name Medicare en Social Security geliefd, ook onder conservatieve kiezers: zelfs Tea Party leden roepen: "Keep Your Goddamn Government Hands Off My Medicare!"

Het is daarom interessant eens te zien hoe de Republikeinen dit proberen te verkopen. Marco Rubio, een nieuw conservatief talent, laat dit zien in een recent gehouden speech in de Reagan Presidential Library:

Dit is van een bijzonder hoog ideologisch gehalte: de regelingen, beweert Senator Rubio, maken het volk zwakker. De regering voert taken uit die mensen zelf moeten doen. "Government crouwded out institutions in our society". Het lijkt veel op het argument dat ze gebruiken tegen het laten oplopen van overheidstekorten om wegvallende vraag op te vangen. Maar dat is een economisch argument, en hier gaat niet economie maar om meer. Het gaat hier om de "gezondheid" van het volk. Dit soort regelingen maken mensen lui, zij nemen zelf geen voorzorgsmaatregelen meer maar vertrouwen op de staat. De Staat! Big Government! Big Brother is taking over!

Het is een mix van anti-statisme, 19e eeuws "laissez fair" liberalisme en sociaal darwinisme dat deze ideologie kenmerkt. Het is hier niet zichtbaar, maar meestal gaat dit gepaard met een vorm van christelijk fundamentalisme, zoals het Dominionisme van Michele Bachmann en Rick Perry, beiden in de race om volgend jaar Obama uit te mogen dagen namens de Republikeinen.

---
Afbeelding: Muurschildering van William Groper (1939). De constructie van een dam - een van de vele werkprojecten in de jaren 30. (bron: Wikipedia)

Marx had gelijk (deels)

2011-08-27T22:51:00.000+02:00

Karl Marx, it seems, was partly right in arguing that globalisation, financial intermediation run amok, and redistribution of income and wealth from labour to capital could lead capitalism to self-destruct (though his view that socialism would be better has proven wrong). Firms are cutting jobs because there is not enough final demand. But cutting jobs reduces labour income, increases inequality and reduces final demand.

Dit zegt Nouriel Roubini, een van de economen die al in 2006 waarschuwde voor de kredietcrisis van 2008. Hij heeft ook een oplossing: op korte termijn stimulering van de economie, herstructurering van de schulden waar nodig (hypotheken in de VS, publieke schulden in Spanje en Italië), begrotingsdiscipline op langer termijn en strengere regulering en controle van het financiële systeem dat de crisis in 2008 heeft veroorzaakt.

Het alternatief is:

- like in the 1930s - unending stagnation, depression, currency and trade wars, capital controls, financial crisis, sovereign insolvencies, and massive social and political instability.

Gezien de voortvarendheid en daadkracht waarmee de dames en heren politici op dit moment bezig zijn met het ~~zoeken naar een oplossing~~ zorgen dat ze de volgende verkiezing winnen vrees ik dat we ons moeten voorbereiden op het tweede.

Wat is het plan van Obama?

2011-08-26T10:28:00.002+02:00

De rust is weer een beetje terug: Spanje heeft staatsobligaties voordeliger kunnen verkopen dan verwacht en de Amerikaanse centrale bank, de FED gaat iets doen dat de ECB niet mág doen: de economie steunen. Maar er is de afgelopen week weer veel gespeculeerd naar aanleiding de beurscrisis waarbij veel paralellen getrokken werden met de crisis van 1929. Naast de problemen in Europa is een belangrijke oorzaak van de onrust op de markten de onzekerheid over de economie in de VS. Waar blijft het langverwachte herstel? Wat is het plan van Obama? Is er wel een plan eigenlijk? De vrees is dat de economie opnieuw gaat krimpen en de debatten over het begrotingstekort hebben niet geholpen om deze vrees te doen afnemen.

Wat is het plan?
De grote vraag is waarom Obama hierover in debat is gegaan met de Republikeinen. Wie de laatste jaren deze partij heeft gevolgd weet dat hij dit debat wel moest verliezen. Het gevolg is dat men fors gaat bezuinigen terwijl nu juist een stimulering van de economie nodig is: 2.4 Biljoen dollar over de komende 10 jaar. En denk maar niet dat de Republikeinen beter zijn gaan denken over Obama: de grote tekorten zijn nu Obama’s tekorten. Bovendien zijn begrotingstekorten helemaal niet iets waar zij zich werkelijk over druk maken: volgens de rechtse ideologen van de partij zijn begrotingstekorten prima, zolang ze maar het gevolg zijn belastingverlaging en worden veroorzaakt door een Republikein. Als er echter een Democraat in het Witte Huis zit gelden andere regels.

Daarom nogmaals: waarom heeft de President zich laten verleiden om met hen in discussie te gaan als hij dit debat toch niet kan winnen? Waar is het fout gegaan, of misschien was het wel zijn bedoeling? Wat is het plan van de President eigenlijk?

De stimulus
Door het voortdurend zoeken naar compromis met de Republikeinen, het “centrisme” van Obama, komen de Democraten steeds meer in de problemen. Dat is goed te zien in het economisch beleid van deze regering. Bij haar aantreden, in 2009 dreigde de economie weg te zakken in een diepe recessie door het wegvallen van de vraag. De regering reageerde hierop met aarzelend Keynesiaans beleid: in de American Recovery and Reinvestment Act (de “stimulus”) werd 787 miljard Dollar gereserveerd om de economie te stimuleren. Ook werd de maximale uitkeringsduur voor werklozen verlengd tot 99 weken (normaal is 26 weken). Verdere verlenging wordt nu tegengehouden door de Republikeinen die sinds november vorig jaar de meerderheid hebben in het Huis van Afgevaardigden.

Niet doorpakken
Toen de Democraten nog een meerderheid hadden in het Huis en zelfs een filibuster-proof meerderheid in de Senaat aarzelde Obama echter ook. Dat wreekt zich nu: deze recessie was veel dieper dan alle vorige recessies en alleen vergelijkbaar met de Grote Depressie (die nog veel ernstiger was). 800 miljard dollar was net genoeg om de economie te stabiliseren, maar onvoldoende voor een herstart. Nu de stimulus is uitgewerkt begint de economie weer te stagneren. Het probleem is dat Obama altijd heeft beweerd dat omvang van de stimulus wel voldoende was - “precies goed” - maar dat was niet zo. De stimulus was volstrekt onvoldoende voor volledig herstel, bovendien werd een derde van het geld gebruikt voor belastingverlaging waarvan bekend is dat het minder effectief is.

Obama krijgt de schuld
Maar juist doordat Obama steeds heeft volgehouden dat de stimulus wel voldoende zou zijn om de economie op gang te helpen heeft hij hiermee zijn tegenstanders een argument gegeven: die kunnen nu zeggen “zie je wel, de stimulus werkt niet”. Het economische argument dat de stimulus onvoldoende is kan hij nu niet meer gebruiken: waarom heeft hij toen niet om meer gevraagd?
Ook maakt de President het zich zelf lastig doordat hij onvoldoende duidelijk maakt dat de problemen niet door hem maar door zijn voorganger en de nu in de oppositie zittende partij zijn veroorzaakt. Hij geeft hiermee gelegenheid voor de propaganda van de Republikeinen dat hij het is die het geld over de balk gooit: aan de stimulus die niet werkt. Republikeinen geven niets om “stimulering” en Keynes is in hun ogen een gevaarlijke socialist. Stimulering werkt alleen maar averechts beweren ze. De regering zit het bedrijfsleven in de weg met haar regels en de hoge belastingdruk.

Obama’s plan
Doordat de Democraten geen meerderheid meer hebben kunnen ze niet veel meer doen. Een nieuwe stimulus zit er niet meer in. Maar nog steeds blijft de president volhouden dat dat niet nodig nodig is. Obama’s reactie is ongeveer: "Wij zijn wel zuinig en passen goed op het huishoudboekje van de staat, daardoor zal het economisch ook beter gaan":

If you care about making investments in our kids, and making investments in our infrastructure, and making investments in basic research, then you should want our fiscal house in order so that every time we propose a new initiative, somebody doesn’t just throw up their hands and say “more big spending, more government.”

It would be very helpful for us to be able to say to the American people: “Our fiscal house is in order. So, now the question is, what should we be doing to win the future, and make ourselves more competitive, and create more jobs, and what aspects of what government’s doing are a waste, and we should eliminate.” And that’s the kind of debate that I’d like to have.

Zijn grootste zorg lijkt te zijn dat hij beschuldigd kan worden van 'big government'. Dat is begrijpelijk maar verkeerde tactiek: het levert geen banen op, bovendien lijkt hij het argument serieus te nemen.

Te weinig en niet overtuigend
Maar is dat voldoende? Het is in de eerste plaats een zwakke verdediging want hij is heel defensief. Waarom moet hij zich tegen die beschuldiging verdedigen als de schulden niet zijn veroorzaakt door de Democraten? Onder de vorig Democratische President was er een overschot op de begroting en als men de afgelopen 10 jaar dit beleid had voortgezet waren de schulden nu misschien wel afbetaald geweest. Maar helaas, het heeft niet zo mogen zijn: de kiezers vonden het belangrijk dat er een moreel hoogstaande conservatieve President in het Witte Huis moest zitten. Wat wil Obama eigenlijk verdedigen? Waarom legt hij dat niet uit?

In de tweede plaats is het onverstandig beleid: op dit moment bezuinigen is het domste wat je kan doen: de economie groeit nauwelijks, mensen hebben geen geld, de huizenmarkt wil maar niet opkrabbelen en nu zijn er ook nog eens grote problemen in Europa. Het gevolg is dat afgelopen maand de werkloosheid weer verder stijgt.

Economen waarschuwen dat het beetje herstel dat er nu is kan omslaan in een nieuwe recessie. Door de achterblijvende vraag worden geen nieuwe banen gecreëerd en ook op beurs heeft de handel alle vertrouwen verloren. Dat is waar de beurzen werkelijk bang voor zijn.

Nog niet alles is verloren...
Er zijn mogelijkheden voor Obama om terug te vechten, ook met de vijandige Tea Party meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. Essentieel is er dat hij dat de economie weer gaat aantrekken. Dat lukt niet zolang hij de hoogste prioriteit geeft aan de oplossing van het begrotingstekort. Dat valt misschien wel goed bij de politieke insiders in Washington maar niet bij de mensen in het land – de “echte Amerikaan”, die maakt zich zorgen om zijn baan en om zijn huis dat minder waard is geworden dan de hypotheek. Extra geld uitgeven voor stimulering van de economie is politiek niet meer haalbaar (zie Tea Party hierboven) maar wat hij wel zou kunnen doen is het aanpakken van de problemen op de huizenmarkt. Banken weigeren nu om mee te werken aan herstructurering van hypotheekschulden en een eerder programma om dat aan te pakken (de Home Affordable Modification Program of HAMP) was een regelrechte mislukking. Met een goed programma zijn niet alleen huizenbezitters geholpen, maar het zal ook helpen om de economie weer op gang te brengen: als mensen minder hoeven af te lossen aan de bank, kunnen ze weer meer geld uitgeven. Dat Wall Street dit niet leuk zal vinden is te voorzien, maar zijn “vrienden” daar keren zich toch al van hem af.

Naast verkeerde prioriteiten moet Obama beseffen dat Democraten niets te winnen roepen om hervorming van de Social Security (“AOW”) en Medicare (“Ziekenfonds voor ouderen”). De Democraten zijn van oudsher de partij die de kiezer vertrouwt als het gaat om deze zaken – net als Nederland zoals de PvdA dat met schade en schande heeft moeten leren. Helaas heeft Obama al geroepen dat “alles op de onderhandelingstafel ligt”.

... maar wel bijna
Obama doet de ene na de andere concessie aan de Republikeinen en zijn eigen kiezers kunnen het niet meer volgen. De Republikeinen geven in werkelijkheid helemaal niets om het begrotingstekort terwijl de kiezers weglopen. Maar daar is het Republikeinen om te doen: waarom zouden ze Obama helpen door maatregelen te steunen die de economie er bovenop helpen? Deze strategie hebben ze van begin af aan aangekondigd, en Obama is met open ogen in de val gelopen, ik kan het niet anders zien.

De kiezers willen wel: We want to give the president every opportunity zoals Afgevaardigde Maxime Waters zegt. Maar zelfs zijn meest trouwe kiezers, zwarte Amerikanen, verliezen hun geduld in de eerste zwarte President:

Visit msnbc.com for breaking news, world news, and news about the economy

Update 27/8: Er is 30 miljard dollar over van de 45.6 miljard die dollar gereserveerd was om huisbezitters te helpen. Het laat zien hoe weinig voortvarend dit probleem wordt aan gepakt. Het Congres moet beslissen wat er met het geld gaat gebeuren waardoor het vrijwel zeker is dat het gebruikt zal worden om het begrotingstekort te verminderen.

De Predikers van de Laatste Dagen van het Kapitalisme

2011-08-24T15:29:00.000+02:00

Ik weet niet waar ik moet beginnen, er staat zoveel onzin in dit verhaal van Marcel Bullinga in de Volkskrant: We zijn niet zielig, we zijn verwend. Het is overigens ook niet het eerste, ook in Die Zeit en de NRC heb ik artikelen van dit kaliber aangetroffen en besproken. Het zijn stukken waarin het einde van het kapitalisme wordt aangekondigd: nu komt de rekening voor de schulden die we gemaakt hebben en worden we gestraft voor onze zonden. We zijn verwend en gedoemd is het thema. Ik vermoed dat ik er veel gemist heb want het is een teken van deze tijd.

Dit is een begrijpelijke reactie: iedereen die een beetje het nieuws volgt weet dat het niet goed zit met de economie. Het ligt dan voor de hand – zeker in onze met calvinistisch cultuur – om te concluderen dat we ons door de duivel hebben laten verlaten verleiden de brede weg, niet de smalle weg, te volgen. Wij hebben ons rijk gevoeld, maar het was “makkelijk” of zelfs “gratis geld” dat we uitgaven. En dan zijn er de eenvoudige levenswijsheden als “leven op de pof is niet goed”. In de Volkskrant schrijft Bullinga dat een “geld rondstrooiende Europese Unie” het probleem is:

Welvaart zonder werk en zakendoen zonder moraliteit zullen ons op termijn vernietigen, zei Mahatma Gandhi. Nou, dat is precies wat er gebeurt. De hele wereld heeft zich er de afgelopen dertig jaar aan bezondigd, en nu betalen we de rekening. Vindt u het gek?

Je kan je afvragen waarom wij dat nu pas constateren. Die Euro is er nu toch al minsten 10 jaar, en waarom vinden we het nu pas gek? Omdat het nu mis gaat? En waarom hoor ik nu pas de klacht over zakendoen zonder moraliteit? Al sinds de jaren 80 wordt ons verteld dat dat juist goed is want dat is de onzichtbare hand van Adam Smith die zijn welvaart brengend werk doet. De bakker bakt geen brood voor U uit medelijden voor uw honger, maar omdat hij geld aan U kan verdienen. Dat is toch de moraal van Greed Is Good, of heb ik dat altijd verkeerd begrepen?

Die linkse betweters in de jaren 60, met hun idealen, die streefden naar een betere wereld hadden het bij het verkeerde eind. Nee, van moraliserende wereldverbeteraars hadden we genoeg, er moest brood op de plank komen, geen praatjes! Margaret Thatcher en Ronald Reagan lieten ons zien hoe het moest:

there is no such thing as society

government is not the solution to our problem; government is the problem

De amorele markt, waarin iedereen zijn eigen boontjes dopt was de oplossing. Alles komt vanzelf goed zolang de regering maar niet te veel regeltjes maakt en zich niet te veel bemoeit met de markt. Die moet “vrij” zijn om goed te functioneren.

Maar in 2008 kwam de hele zaak met donderend geraas naar beneden: al die vrijheid en greed hebben dat niet kunnen verhinderen. Nog steeds staan we in de stofwolken van de klap. Door de schok zijn barsten in de Euro zichtbaar geworden en geen politicus die ze lijmen kan. Nu komen de profeten ons vertellen dat het vroeger – voordat Thatcher en Reagan ons de blijde marktbootschap kwamen brengen – helemaal niet zo slecht was. Nu moeten we weer terug naar vroeger, naar – het staat er echt - naar grootmoederstijd:

Het is de hoogste tijd om op onze schreden terug te keren. Einstein had gelijk: oplossingen moet je zoeken buiten het systeem dat de problemen heeft veroorzaakt. Dus niet nog meer schulden maken. Nee, terug naar de jaren vijftig!

We moeten weer echt geld gaan gebruiken, geld dat gebaseerd is op werk en niet op speculatie. Gebruik oude vormen van 'lokaal geld', zoals de Nederlandse gulden of de Engelse Totnes pound. Dat is een stimulans voor de lokale economie en bant speculatie.

Grootmoederstijd
Grootmoeder betaalde gewoon haar rekeningen en maakte het huishoudboekje kloppend. Zet de tering naar de nering. Geef niet meer uit dan je hebt, en leen met mate om te investeren. Terug naar grootmoeders tijd. Sparen! Een beproefd recept uit voorgaande eeuwen.

"Tering naar de nering" en kloppende huishoudboekjes zullen ons redden. Waar waren deze profeten toen de schulden gemaakt werden?

Ik heb in mijn vorige blog een aantal van deze “waarheden” geprobeerd te weerleggen. Heel kort: het is niet waar dat alle schulden het zelfde zijn, en dat schulden maken - “op de pof leven” - altijd slecht is. Huishoudboekjes zijn prima voor gezinnen, maar ook verstandige gezinnen maken schulden als ze bijvoorbeeld een huis kopen. Hoe goed ze ook hun best doen om af te betalen: als het huis "onder water komt te staan" verdrinken ze toch, hoe onschuldig ze ook zijn.

Ook wordt tegenwoordig wel erg makkelijk gedaan over de problemen van de Griekland, Portugal, Ierland en de Spanje, maar zijn we vergeten dat daar ook mensen wonen? Mensen zoals u en ik die ook niets aan die problemen kunnen doen? Waarom is niet eerder gewaarschuwd? Waardoor zijn die problemen eigenlijk ontstaan? Er zijn genoeg vragen maar daarop krijgen we geen antwoord, alleen maar volkswijsheden en moraliserend gepreek over de slechtheid “leven op de pof”? Het kost de Predikers van de Laatste Dagen van het Kapitalisme daarentegen niet veel moeite om (karakter) fouten aan te wijzen bij hele volken en culturen. Waar we vroeger niet mochten moraliseren wordt nu gemoraliseerd alsof het een lust is, zonder ook maar enige kennis van zaken, laat staan een echte oplossing. Ga zelf naar grootmoeder denk ik, als ik er weer een lees, zij is vast blij als U weer eens op bezoek komt en ze zal uw oplossingen prijzen.

De metafysica van de schuld

2011-08-08T18:28:00.000+02:00

Het is zomer dus de journalisten van de NRC, in ieder geval die van de redactie economie, zijn met vakantie. Dit weekend heeft de krant een artikel overgenomen van Die Zeit, geschreven door Marc Brost en Bernd Ulrich, over de huidige economische problemen (*). Het is een bombastisch stuk over de “schuldencrisis” dat pretendeert Links een les te lezen over hoe het moet omgaan met schulden. Volgens mij trekken ze echter de verkeerde les.

Alleen het begin al:

Wie bij het thema ‘schulden’ denkt dat het louter om geld gaat, is naïef. In werkelijkheid gaat het om gevoel, macht, angst en eer. Met een beetje overdrijving zou je zelfs kunnen zeggen: schulden zijn de wiskundige uitdrukking van een metafysisch probleem. Het is, kortom, bittere ernst.

Zeker, het is bittere ernst, maar niet om de redenen die worden genoemd, want gaat het niet altijd in de politiek om gevoel, macht, angst en eer? En sinds wanneer zijn schulden een wiskundige uitdrukking van een metafysisch probleem? Voor metafysische kwesties kunt u beter bij een priester of filosoof te rade gaan. Mogelijk zijn onze economische problemen een symptoom van een onderliggende cultureel trend, maar dan niet op de manier waarop Brost en Ulrich dit analyseren.

Wie heeft de schuld?
Volgens Brost en Ulrich is er een reden dat schulden op dit moment zowel in Europa als in de VS opspelen:

Het is bepaald geen toeval dat de afgelopen weken zowel Europa als de Verenigde Staten slechts ternauwernood wisten te ontsnappen aan de schuldenval die zij voor zichzelf hadden opgesteld. President Obama mag dan in zijn strijd met het Congres een beetje tijd hebben gewonnen, de schulden van Amerika zullen verder stijgen – ondanks de overeengekomen, gigantische bezuinigingen. In Europa mogen de regeringsleiders dan met een ultieme krachtsinspanning tot een tweede steunpakket voor Griekenland hebben besloten, de financiële markten gokken al weer op de volgende ronde. Alle hiermee samenhangende zorgen hebben de goudprijs doen stijgen tot een absolute recordhoogte.

Dat er gelijktijdig problemen zijn met schulden in Europa en de Verenigde Staten is inderdaad geen toeval. Even ter herinnering: in 2008 is er een grote financiële crisis geweest. In de jaren die daaraan voorafgingen hebben de autoriteiten een gigantisch en ongereguleerd schaduwbanksysteem laten ontstaan waarin voor vele biljoenen dollars werd omgezet. Dit schaduwbanksysteem was groter dan het reguliere banksysteem en het is ingestort door een klassieke bank run zoals we die kennen uit de 19e en begin 20e eeuw toen het banksysteem nog niet gereguleerd werd, althans niet in de VS.

De illustratie bij dit artikel is een afbeelding van zo’n paniek, die plaatsvond in 1893. Het gevolg van de paniek van 2008 was een mondiale recessie. Tijdens recessies maakt de staat schulden omdat er minder geld binnenkomt van belastingen en meer wordt uitgeven aan uitkeringen. Ook heeft het redden van belangrijke systeembanken – to big to fail banken– veel geld gekost. Het is dus geen toeval dat er gelijktijdig een schuldencrisis in de VS en Europa is ontstaan, maar de problemen van beide continenten lijken alleen maar op elkaar en hebben in beide gevallen in wezen niets te maken met aflossingsproblemen. Dit behoeft wat uitleg vrees ik.

Europa
In Europa heeft de recessie geleid tot een crisis van de Euro die vroeg of laat toch moest komen, de kredietcrisis was alleen maar de trigger. De schuldenproblemen die een aantal landen nu ondervinden zijn het gevolg van het feit ze deel uitmaken van de muntunie. De oorzaak van de problemen verschilt van land tot land. In Spanje en Ierland is dat het instorten van de op hol geslagen huizenmarkt, in Italië de hoge staatsschuld, in Griekenland corruptie en in Portugal achterstallig onderhoud. Het zijn vervelende problemen maar ook weer niet uniek. Toch lukt het deze keer niet om ze onder controle te krijgen. In het verleden konden de landen hun munt devalueren en lenen van de eigen Centrale Bank, maar door de muntunie hebben ze geen Centrale Bank meer en moeten ze Euro’s lenen op de internationale financiële markt. Dit heeft een aantal nadelige gevolgen die elkaar versterken. Omdat er economische problemen zijn gaat de rente omhoog, maar omdat de rente omhoog gaat, wordt het aflossen van de schulden nog moeilijker, waardoor meer bezuinigd moet worden wat slecht is voor de economie. Het gevolg is een negatieve spiraal. Kapitaal vlucht het land uit en de markt speculeert op faillissement van het land (iets dat vroeger ondenkbaar zou zijn). Voeg daar nog aan toe het kortzichtige, penny wise pound foolish beleid van de ECB, Duitsland en niet te vergeten Nederland, en je hebt een onoplosbare schuldencrisis.

Het schuldenprobleem in Europa is dus eigenlijk geen schulden crisis maar een systeemcrisis die het gevolg is van de manier waarop de monetaire unie is opgezet: inherent instabiel.

De Verenigde Staten
Marc Brost en Bernd Ulrich beweren dat het geen links of rechts beleid is, dat de schulden heeft doen oplopen. Maar dat is in het geval van de Verenigde Staten niet juist: daar zijn de schulden het gevolg van roekeloze oorlogen en grote defensie budgetten die daarvoor nodig zijn en onverantwoorde belastingverlagingen, van de rechtse regering van George W. Bush die tot 2008 in het Witte Huis zat. Ook de tekorten die zijn ontstaan onder Obama zijn een direct gevolg van beleid van de regering Bush. Als gevolg daarvan zijn schulden hoog opgelopen, ongeveer 95% van het BNP, maar ze zijn in het verleden wel eens hoger geweest (WOII: 120% BNP). Er is echter geen reden om aan te nemen dat de schulden niet afbetaald kunnen worden. Dat er een crisissfeer is ontstaan heeft een politieke oorzaak: aarzelend beleid van de Democraten als het gaat om het aanpakken van de economie die nu 3 jaar na de crisis nog steeds niet wil groeien. Door politiek onhandig manoeuvreren hebben ze zich kwetsbaar gemaakt voor afpersing. De Republikeinen zijn uit zijn op maar een ding: Obama ten val brengen, zelfs als ze daarmee de (wereld) economie in gevaar brengen. De bezuinigingen die nu door hen worden afgedwongen zijn onverantwoord omdat de economische groei hierdoor wordt afgezwakt.

Ook in de Verenigde Staten is dus geen sprake van een schulden crisis. Het is een politieke crisis waarbij de staatsschuld als wapen wordt gebruikt.

Onnodig somberen
Brost en Bernd hebben hun eigen verklaring voor het schuldenprobleem: zij koppelen het aan de Westerse mentaliteit:

[De] oorzaak [van het schuldprobleem] is eenvoudigweg de volgende. Sinds twee decennia bevindt het Westen zich relatief op de terugweg. Het automatisme van steeds meer rijkdom bij steeds minder of in elk geval niet méér arbeid is doorbroken. Daarvoor zijn vele oorzaken aan te wijzen. Hier hoeven slechts de opmars van de opkomende landen, de oorlog tegen de terreur en de door de ecologie getrokken grenzen te worden genoemd.

Beslissend is dat het hele Westen met deze nieuwe situatie niet uit de voeten kan, noch politiek, noch cultureel, noch individueel. Onze kinderen – zo veel weten wij wel al – zal het slechts beter vergaan als ze harder werken dan wij. Of we dat echt voor hen moeten willen, weten we dan weer niet. Daarmee is de grote deal van het westerse model definitief verleden tijd. Het inzetten op groei was zo ongeveer de minimumconsensus van westerse samenlevingen. Het vooruitzicht van voortdurende groei stelde ons gerust en slaagde wonderwel erin om grote sociale conflicten – wie krijgt welk deel van de koek? – niet eens aan de oppervlakte te laten komen. Groei betekende immers dat iedereen steeds meer kon krijgen. Des te beangstigender is het als deze groei uitblijft.

Daarom heeft het Westen deze werkelijkheid verdrongen en zichzelf een welstand voorgespiegeld die niet meer bestaat. Daarvan zijn die schulden het gevolg. Zij zijn het verdrongene. [sic] Dat keert steeds vaker en steeds heftiger terug.

In het verleden konden Westerse regeringen zich uit de problemen redden door economische groei maar dat is onder andere door ecologische grenzen niet meer mogelijk, zo stellen zij dus.

Dit is een onnodig sombere visie. In de eerste plaats hebben de schulden niets te maken met het niet groeien van de economie zoals ik hiervoor al heb laten zien. Maar zij hanteren een veel te enge definitie van economische groei: een economie groeit niet alleen door meer schoorstenen te laten roken maar ook door meer dienstverlening en door het toepassing van nieuwe technologie. Wie had 30 jaar geleden gedacht dat nu iedereen met iedereen in de wereld kan communiceren via internet? Groei kan zelfs goed zijn voor het milieu: de dreigende klimaatverwarming maakt het noodzakelijk om te schakelen naar duurzame en milieuvriendelijke (CO2 neutrale) energie bronnen. Hiervoor is onderzoek nodig en moet nieuwe techniek ontwikkeld worden. Ook dat is groei die werkgelegenheid oplevert. Brost en Bernd zitten onnodig te somberen.

Schulden vernietigen de staat
Ik kan me grotendeels vinden in wat Brost en Ulrich beweren over de noodzaak van het maken van schulden, al zijn ze wel wat zuinig.

Wereldwijd gaven landen meer dan 15 biljoen dollar uit om de crisis te bestrijden. Nooit eerder werd in zo’n korte tijd zo veel geld uitgegeven. Nooit eerder werden zo snel zo veel nieuwe schulden gemaakt.

Daarbij komt dat het idee van deficit spending – het uitgeven van geld dat je feitelijk niet hebt – in deze situatie bij hoge uitzondering het juiste was.

Volgens Brost en Ulrich zijn er de aantal redenen waarom schulden maken niet meer kan: de schuld is al te hoog, de rente en aflossings lasten worden te hoog, schulden belasten toekomstige generatien en de staat kan niet meer terecht bij haar huisbank en het is een vernedering van de politiek.

[E]en land dat vandaag de dag schulden maakt, kan zich niet wenden tot zijn huisbank en worden geconfronteerd met een serieuze en bij twijfel staatsondersteunende gelovige. Nee, zo’n land moet zijn hand in de muil van de leeuw steken en zich uitleveren aan kredietbeoordelaars, beurzen en hedgefondsen (en aan de Chinezen, maar dat maakt het er niet beter op). Schulden ondermijnen de staat. Ze maken van politici de loopjongens van de banken en de noodhulpverleners van de markten. Ze vernederen politiek en democratie.

Maar dit is precies het probleem dat ik hierboven heb geschetst voor de “schuldencrisis” in Europa: landen kunnen niet meer lenen bij hun “huisbankier”, ofwel de centrale bank. Dit is dus een probleem dat wij over onszelf hebben afgeroepen: door de muntunie hebben landen geen eigen centrale bank meer en zijn aangewezen op de markt – met alle gevolgen van dien. We lezen het dagelijks in de krant: Griekenland, Spanje en nu Italië zijn overgeleverd aan de goodwill van de markt en Angela Merkel, oh en niet te vergeten, de daadkracht van de onze Jan Kees de Jager.

Brost en Ulrich gaan er blijkbaar van uit dat de muntunie, zoals die nu werkt, blijvend is. Dan heb ik nieuws: dat gaat niet gebeuren. De Eurolanden worden vroeg of laat uit elkaar gespeeld door de markt – dat zien we op dit moment al. Er kunnen dus maar twee dingen gebeuren: of de unie valt elkaar en Nederland wordt gewoon de 17e Deelstaat van Duitsland of de Unie wordt hervormt en de ECB gaat doen wat alle Centrale banken doen: schuldpapier van de landen opkopen. Dat laatste gebeurt nu al.

Schulden ondermijnen de staat niet, wel een te veel aan schulden. Iedereen die een eigen huis koopt doet aan deficit spending en een ondernemer heeft vreemd vermogen in zijn bedrijf zitten, dat heet investeren. Een ander aspect van schulden is dat de schuldeisers niet alleen maar “slechteriken” - speculanten en Chinezen - zijn, maar ook pensioenfondsen en beleggingsbedrijven die de rente die er mee wordt verdiend weer gewoon uitgeven. Het geld verdwijnt dus niet uit de economie (en zelfs de Chinezen beleggen het in het Westen).

Op dit moment is de rente historisch laag (en zou nog lager kunnen zijn). Door geld te lenen kan de staat, nee moet de staat, er voor zorgen dat de economie weer gaat groeien (les één van Keynes). Dit is een investering in groei die zal leiden tot meer banen. Dit is nodig omdat door de recessie een groot deel van de bevolking geen werk heeft ( Spanje 20%, Ierland 14%, Griekenland 15%) en onbenutte capaciteit blijft liggen. Als de economie weer groeit en de motor weer werkt is het veel makkelijker om de schulden af te lossen (les twee van Keynes) dan nu, zonder groei.

Het fundamentele probleem waar onze economie op dit moment door wordt geplaagd is geen diep cultureel probleem maar het verleren van de kennis die is opgedaan na de Grote Depressie. Na WOII heeft economisch beleid dat was gebaseerd op Keynes grote welvaart en groei gebracht, waarom zou dat nu niet meer kunnen? Onheil afroepen over “de metafysica van schulden” helpt ons niets verder, integendeel.

----
(*) Alleen in de papieren versie of digitaal tegen betaling; niet in het Nederlands maar wel in het Duits te lezen op Zeit Online (via Sargasso). Ik zal wat uitvoeriger citeren omdat het stuk moeilijk toegankelijk is.
----
Illustraties: (1) cc Koekebakker, (2) Poster for the "War of Wealth" by Charles Turner Dazey, a play that opened February 10, 1895. Bron.

De luiken dicht doen

2011-08-07T17:53:00.000+02:00

Kijk ook naar Nederland, dat zo afhankelijk is van een grotere Europese eenheid, dat zo gericht is op het buitenland. Je kunt de luiken niet dichtdoen. Europa is fantastisch, daar hebben we voor gevochten en nu moeten we even met elkaar de tanden op elkaar houden.

(Neelie Kroes, NRC 6 aug 2011, papieren versie, geen link)

Dat heeft de regering wel gedaan, letterlijk en figuurlijk zijn de luiken dicht. Nederland is een van de twee landen die uitbreiding van steun aan het noodfonds tegenhoudt. In de zelfde krant staat ook een kort stukje met de titel “Politiek Den Haag ademt grote rust”. Elders in Europa zijn regeringsleiders druk in overleg hoe te reageren op de crisis van afgelopen week maar in Nederland is het team “daadkracht” met vakantie. De Premier en de Vice Premier vonden het niet nodig om de vakantie zodanig te plannen dat een van beide aanwezig is om het land te regeren, daar hebben ze ambtenaren voor.

(Ook verschenen op GC als Quote van de Dag)

Het grote bezuinigen

2011-08-04T01:03:00.000+02:00

Eindelijk, het is dan toch gelukt: Obama heeft een deal met de Republikeinen. Wat er de afgelopen weken, en vooral het afgelopen weekend is gebeurd is was een bizarre vertoning, en links en progressief Amerika vraagt zich wanhopig af hoe dit heeft kunnen gebeuren, en vooral wat de gevolgen zullen zijn.

De overeenkomst
Nu het “schuldplafond” is verhoogd kan de Amerikaanse overheid, weer geld lenen en kan voorkomen worden dat de Amerikaanse staat haar rekeningen niet kan betalen, iets dat in haar 235 jarig bestaan nog niet was voorgekomen. De politiek van afpersing heeft gewerkt: door te dreigen met economische rampspoed hebben de Democraten zowat alle hun eisen moeten inslikken. Tegenover elke dollar waarmee de kredietlimiet is verhoogd moet een dollar bezuinigd worden. Dat betekent dat er, uitgesmeerd over een periode van 10 jaar 2400 miljard dollar zal moeten worden bezuinigd. Er is al overeenstemming over de eerste 1000 miljard, die worden bezuinigen op de begroting(*). Een commissie samengesteld uit leden van beide partijen gaat nu een plan maken om het resterende bedrag in te vullen. Rond Thanksgiving dit jaar moet men er uit zijn. De partijen hebben zichzelf gedwongen om er uit te komen want als dat niet lukt dan worden automatische bezuinigingen doorgevoerd die in werking treden in 2013.

Het is dus het vertrouwde beeld dat we de laatste jaren vaker gezien hebben: de rechtervleugel van de Republikeinse partij krijgt haar zin: harde bezuinigingen op overheidsuitgaven en geen belastingverhoging en de linkervleugel van de Democratische partij, de Professional Left krijgt niets, en zij moet vooral niet zo negatief zijn over Obama.

De tegenvaller
Het was allemaal geen verheffende vertoning maar als een ding nu wel duidelijk is dan is het dat Obama niet de geschiedenis in zal gaan als een grote hervormer. Die mogelijkheid heeft hij gehad in de eerste twee jaar van zijn regering, en vooral direct na zijn aantreden toen de kredietcrisis nog vers in het geheugen lag. Achteraf kunnen we constateren dat hij die tijd gebruikt heeft om het stelsel van ziektekostenverzekering te hervormen maar daardoor te weinig heeft gedaan aan de oorzaak van de crisis door Wall Street niet beter te reguleren. Maar de grootste fout die hij heeft gemaakt was dat hij te weinig heeft gedaan om de economie te stimuleren.
De meningen lopen uiteen over wat nou precies het probleem is: is hij een zwakke en zelfs wat naïeve president of was dit wat hij eigenlijk wilde? Maar eigenlijk maakt het weinig uit: waar het om gaat is het resultaat van het beleid dat hij voert.

Schulden
Officieel is de recessie die het gevolg was van de kredietcrisis nu ruim 2 jaar geleden beëindigd. Maar de meeste mensen merken er nog niets van. Niet in Amerika maar ook niet in Europa. Het politieke gevecht dat zich de afgelopen weken afspeelde over de verhoging van het kredietplafond ging slechts over schulden. Dat heeft wel met economie te maken maar het doet niets aan de oorzaak van de problemen, integendeel het maakt de problemen alleen maar erger. Bezuinigen is de slechtste manier om een recessie te bestrijden, maar om de een of andere manier, ik heb er al vaker over geschreven, is dat de laatste jaren het antwoord van de politiek. Als reden hiervoor wordt vaak gegeven dat bezuinigingen nodig zijn om het vertrouwen te winnen van beleggers en ondernemers maar wie het nieuws volgt weet beter. Kijk bijvoorbeeld eens naar dit item dat de dag na het akkoord tussen de Republikeinen en Democraten (3 aug 2011) in het journaal werd uitgezonden:

In dit korte fragment is te zien hoe onzinnig het huidige beleid is. De Italianen laten ~~hun beste dekhengst van stal~~ Premier Berlusconi aan het woord om te vertellen dat de regering van Italië heel stabiel is, en dat ze in staat is om pijnlijke maatregelen te nemen. Kijk eens handelaren, hoe goed wij zijn: wij bezuinigen x miljard Euro. Maar in het zelfde journaal-item zien we wat de handel werkelijk denkt: het huidige beleid van Westerse regeringen leidt niet tot groei maar op zijn best tot stagnatie. Dit is nota bene één dag na de beslissing om $2400 Miljard dollar te bezuinigen in de komen 10 jaar. Verkrappend macro-economisch beleid, om Nico Klene’s eufemisme voor bezuinigen nog maar eens te gebruiken, terwijl we juist verruimend macro-economisch beleid nodig hebben.

De gevolgen
De gevolgen van de bezuinigingen in Amerika en Europa voor de economie zijn desastreus: door het krimpen van de overheid zal de werkeloosheid verder toenemen. Uitkeringen zullen worden gekort en lasten van gewone mensen worden verzwaard, zoals in Nederland bijvoorbeeld door te korten op huur- en zorgsubsidie. Hier in Nederland valt het op dit moment nog allemaal reuze mee, maar elders in Europa begint de crisis echt te bijten. Werkloosheidspercentages van 15% (Griekenland), 20% (Spanje), 14% (Ierland) en 9.2% (USA) veroorzaken politieke onrust en werken in het voordeel van extreem rechtse populisten. Ook in Amerika zijn het voor al de Tea Party activisten die baat zullen hebben bij de genomen maatregelen omdat de economie verder zal inzakken. Het Grote Bezuinigen is nu echt begonnen. Na Europa is nu ook de Verenigde Staten aan de beurt.

Want waar gaat het om? Voor de meeste mensen is het het belangrijkste dat het economisch weer beter gaat en dat er weer meer werkgelegenheid komt. Het is nu 3 jaar geleden dat de economie een klap kreeg door de kredietcrisis en behalve op de beurzen en op de internationale kapitaalmarkt gaat het economisch nog steeds slecht. Wall Street groeit en bloeit als voor de crisis maar de gewone burger voelt zich in de steek gelaten. Het is de voedingsbodem van Tea Party en populistisch rechts in Europa. En, oh ja die verkiezingen in 2012 gaan nog spannend worden.

---
(*) De Amerikanen hebben het over discretionary spending, ik vertaal dat hier met begroting. Eigenlijk: de budgetteerbare uitgaven. Het andere soort uitgaven waarop wordt bezuinigd zijn de entitlements, wat ik hier vertaal met uitkeringen, zoals werkloosheidsuitkeringen. Social Security, de Amerikaanse versie van onze AOW, valt daar strikt genomen niet onder omdat dat een verzekering is: werknemers dragen hiervoor een premie af, al gaan er ook stemmen op om daarop te bezuinigen. Meer details bij TPM en Jared Bernstein. Zie de bijvoorbeeld de NRC voor een Nederlandstalige samenvatting.

“Wereldwijd kapitaal stijgt naar record”

2011-07-31T15:57:00.000+02:00

Ik was vrijdagmiddag even in de openbare bibliotheek (die gelukkig nog geld heeft voor abonnementen op dagbladen) en sloeg het Financieel Dagblad open. Mij viel direct het volgende artikel op:

Wereldwijde omvang van kapitaal stijgt naar record
Oude record van 2007 gepasseerd

De wereldwijde hoeveelheid kapitaal, eigen en vreemd vermogen, is vorig jaar met 5% ($ 11.000 mrd) gestegen tot $ 212.000 mrd. Dat is $ 10.000 mrd meer dan het oude record van 2007, aldus een gisteren gepubliceerd rapport van de studiedienst van adviesbureau McKinsey.
De groei is voor het grootste deel een gevolg van het koersherstel op de aandelenmarkten. Nieuwe aandelenemissies en betere winstverwachtingen krikten de marktkapitalisatie van beurzen met $ 6000 mrd op.

Het is toch wel een verrassend bericht. Met behulp van geld van Amerikaans en Europese belastingbetalers is in 2008 het financiële systeem, dat als een kaartenhuis in elkaar dreigde te vallen, gered. De wereldwijde kapitaalmarkt heeft zich inmiddels helemaal herstel en groeit en bloeit als nooit tevoren. Maar de economieën in Europa, de VS en Japan zijn nog steeds niet hersteld van de gevolgen van de crisis ondanks het feit dat er geld in overvloed is, meer zelfs dan voor de crisis.

In Europa en de VS zijn overheden druk bezig zware bezuinigingsprogramma’s uit te voeren omdat er “geld te kort” is. Maar we kunnen dus constateren dat dat onzin is: er zweeft een recordbedrag aan geld boven de markt, meer dan er voor de kredietcrisis aanwezig was. Dit roept toch wel wat vragen op. Als er zoveel geld is waarom wordt er dan zo weinig geïnvesteerd?

In beide gevallen is de crisis een zelf gemaakte crisis die het gevolg is van het verleren van de lessen die zijn geleerd in jaren 30. Men heeft in de jaren 90 de teugels laten vieren in het geloof dat de markt het altijd beter weet. De speculatie die daarvan het gevolg was heeft – net als in 1929 – geleid tot een grote crisis. Men heeft zichzelf aangepraat dat nu, direct, acuut!, moet worden bezuinigd zodat de markt weer vertrouwen krijgt en er weer geïnvesteerd zal worden. Maar dat gebeurt niet, want wie investeert er nou in een kwakkelende economie? De economie groeit nauwelijks onder andere door “verkrappend macro-economisch beleid”, zoals Nico Klene van ABN Amro het uitdrukt. Verkrappend macro-economisch beleid is een mooi eufemisme voor bezuinigen. Ondanks de recordomvang wordt het “wereldwijde kapitaal” dus niet gebruikt om te investeren en nieuwe banen te maken.

Het antwoord op de vraag waarom er zo weinig wordt geïnvesteerd terwijl er zo veel geld is, is dus simpel: omdat het economisch niet aantrekkelijk is. Mensen besteden te weinig geld, waardoor bedrijven met overcapaciteit zitten en voldoende voorraad hebben. Waarom zou je dan investeren? Door de bezuinigingen van de overheden aan beide zijden van de Atlantische oceaan stagneert de groei. De redenen waarom er wordt bezuinigd verschillen enigszins. In de VS laat een zwakke President zich de wet voorschrijven door een oppositiepartij die wordt gedomineerd door radicale libertariërs en rechtse Tea Party populisten. In Europa hebben de regeringen zichzelf gedwongen om de begrotingstekorten onder de 3% BNP te brengen en is men niet instaat om de problemen in landen waar dat niet lukt onder controle te krijgen.
Oh, en voor u denkt dat ik hier een tirade houd tegen “het groot kapitaal”: het pensioenfonds waar u bij bent ingeschreven is een van die investeerders. Wij zijn allemaal “groot-kapitalisten” op de een of andere manier.

Schade aan de politiek

2011-07-31T15:51:00.001+02:00

Ik vind wel dat daarmee niet alleen mij schade is aangedaan maar ook het hele vak van de politiek. Dat vind ik eigenlijk veel erger. Ik had mij daar beter tegen moeten verweren. Daar ligt ook echt een verantwoordelijkheid van mijzelf, omdat ik daar niet goed mee ben omgegaan. Het was helemaal niet moeilijk geweest om een aantal voorbeelden te noemen van waar het CDA de afgelopen jaren de kiezer dingen verteld heeft die niet klopten. Als ik die assertiviteit had opgebracht, denk ik dat ze het uit hun hoof hadden gelaten om op die koers door te gaan. Dat deed ik niet. Mijn intuïtie liet me in de steek en ik maakte precies de verkeerde keuze.

Wouter Bos beantwoordt in Vrij Nederland (29 juli, geen link kunnen vinden) de vraag waarom hij zich zo slecht heeft verdedigd tegen de CDA campagne in 2006, toen Balkenende hem verweet: "U draait en u bent niet eerlijk". Het siert hem dat hij de schuld naar zichzelf trekt, maar het is natuurlijk vooral een fout van het campagne team. Hij heeft zeker gelijk als hij zegt dat dit vooral schadelijk is voor de democratie en het imago van de politiek. Zoals wel vaker wordt slecht gedrag beloond in de politiek: de negatieve campagne zorgde er voor dat het CDA de grootste partij werd en Balkende Premier kon worden. Het viel me eerder al op dat een CDA politicus negatief is over zijn beroep, en ook Verhagen heeft het afgelopen jaar laten zien dat hij een goede neus heeft voor politiek en niet vies is van machtsspelletjes.

(eerder verschenen op GC als Quote van de Dag)

De daden van Anders Breivik

2011-07-31T15:48:00.000+02:00

De daden van Anders Breivik mogen in Nederland, net als in de rest van de wereld, oprechte afschuw wekken en veroordeeld worden, zijn gedachtegoed is diep in de Nederlandse samenleving doorgedrongen. Wie dat wil ontkennen, is ziende blind – of bang.

Lees de hele column van Bas Heijne, op de site van de NRC

(eerder op GC verschenen als Quote van de Dag)

Onderhandelen met slangen

2011-07-27T21:49:00.003+02:00

Afgelopen weekend deed ik al een poging om te analyseren wat het is dat Obama wil bereiken met zijn onderhandelingen met ~~Slangen~~ de Republikeinen. Mijn veronderstelling is dat hij het meent, en dat begrotingsdiscipline voor hem belangrijk is. Maar dat verklaart nog niet waarom hij dat op deze manier doet. Waarom onderhandelt Obama over deze maatregelen als voorwaarde voor het verhogen van 's lands kredietlimiet (debt ceiling)? Iets dat hoe dan ook zal moeten gebeuren, omdat als dat niet gebeurd de Verenigde Staten voor het eerst in de geschiedenis hun rekeningen niet zouden kunnen betalen. Iets dat in de ruim 200 jaar dat het land bestaat nog nooit is gebeurd.

Waarom wordt dit niet op de gebruikelijke manier afgehandeld, zoals vele tientallen keren daarvoor, ook onder Bush, namelijk als een hamerstuk? Hoe is het mogelijk dat men nu serieus overweegt om het tot een default te laten komen? Iets dat in de afgelopen 70 jaar dat dit systeem bestaat volkomen ondenkbaar zou zijn?

methode geen waanzin
Het lijkt er steeds meer op dat er methode zit achter deze waanzin. Van begin af aan heeft de regering Obama gezocht naar een middel om budgettaire discipline af te dwingen. Het is een feit dat Democraten zuinig en prudent zijn (net als sociaal democraten in Nederland), maar het is ook een feit dat veel mensen dat niet weten. Het overschot op de begroting van Clinton was binnen een jaar door de Republikein Bush Jr. verkwanselt aan zinloze oorlogen, cadeaus voor hun vrienden in het bedrijfsleven en belastingverlaging. Maar in de ogen van het publiek zijn het de Democraten zijn die te boek staan de geld verspillers - tax and spend - terwijl de Republikeinen ten onrechte bekend staan als zuinig en job creators.

Dat is het probleem dat de Democraten in het Witte Huis proberen aan te pakken. In de jaarlijkse "budget debates" niet kunnen zij dat niet bereiken: die gaan niet verder dan één jaar. Met de onderhandelingen over de debt ceiling proberen zij nu voor een langere periode, minimaal 10 jaar, begrotingsdiscipline af te dwingen van Republikeinen èn Democraten. Felix Salmon van Reuters (via Krugman) schrijft:

The budget debate, of course, sets near-term taxation and spending. So seeking to make a virtue out of necessity, Treasury entered negotiations over the debt ceiling to do something longer-term: to put in place a decade-long “fiscal straitjacket” which would constrain future Democratic and Republican administrations alike. That would address the Krugman point, and help to cement — rather than weaken — America’s triple-A credit rating.

Om dit te bereiken hebben ze echter de samenwerking nodig van de Republikeinen, en dat is waar het fout gaat. Met de Republikeinen is namelijk niet te onderhandelen: de partij is de afgelopen 20 jaar zo geradicaliseerd dat er geen sprake meer is van een normale conservatieve partij maar een partij die rabiaat rechts is geworden, die wordt gedomineerd door zeloten die alleen uit zijn op vernietiging van hun tegenstander en het daarbij niets kan schelen wat er met het land gebeurd. Neem iemand als Michele Bachman, een vooraanstaand kandidaat voor de verkiezingen in 2012 zij heeft verkondigt dat ze tegen de verhoging van de debt ceiling zal stemmen. Of neem Paul Ryan, een ander vooraanstaand lid van het Huis van Afgevaardigden, die een plan maakt om miljarden te bezuinigen maar zo veel weggeeft aan belastingverlaging dat het begrotingstekort er alleen maar groter door wordt. En het kan altijd nog erger: er gaan nu zelfs stemmen op om de debt ceiling te verlagen.

naief
Je vraagt je af wat Obama en zijn collega's in het Witte Huis de laatste 20 jaar gedaan hebben in de politiek om dit over het hoofd te kunnen zien. Gevaarlijk naief, zo oordeelt ook Felix Salmon:

The lion’s share of the blame here belongs with the Republicans in general, the House Republicans in particular, and the Tea Party caucus within the House Republicans most of all. But it’s not like these people’s existence or intransigence was any great secret. And so the White House tactics over the course of the past few months look dangerously naive.

Voor 2 augustus moet het opgelost zijn. Het zal me benieuwen of het werkt in de campagne volgend jaar: het image van de President als de zuinige man die boven de partijen staat, terwijl de werkloosheid weer oploopt naar 10% en de economie verder keldert. Wat zal zwaarder wegen voor de kiezers?

---
verantwoording figuren: cc Sintra.Palacio-Nacional-da-Pena
Overschot en tekorten begroting: figuur van mij, data hier.

Het plafond van Obama

2011-07-24T15:44:00.000+02:00

Het zijn merkwaardige taferelen in de Amerikaanse politiek: politici die boos worden en weglopen bij onderhandelingen over een maatregel waarvan iedereen – van links tot rechts – zegt dat zij genomen moet worden: de kredietlimiet van de overheid (het schuldplafond, engels: debt ceiling) moet verhoogd worden want anders dreigt de wereldeconomie in elkaar te zakken op een manier waarop de kredietcrisis alleen nog maar een voorproefje was. Als de Amerikaanse regering geen geld meer kan lenen kan zij haar verplichting niet meer nakomen. Net als Griekenland dus. Niet alleen zullen mensen geen (of minder) uitkering ontvangen, kunnen salarissen niet meer (volledig) worden betaald, ook zal de Amerikaanse overheid niet meer instaat zijn haar crediteuren volledig terug te betalen. En dat is dus wanbetaling. Wat de gevolgen daarvan zijn zien we bij de Grieken: de rente op staatsleningen gaat omhoog waardoor nieuwe leningen nog duurder worden. Dit zet een negatieve spiraal in gang die direct gevolgen heeft voor de echte economie: het zal het begin zijn van een depressie die nog dieper en ernstiger zal zijn als de Grote Depressie. Dit staat allemaal op het spel in de onderhandelingen die op dit moment gaande zijn tussen het Witte Huis en de oppositie partij. Een oppositiepartij die bovendien flink heeft gewonnen in de tussentijdse verkiezingen november vorig jaar en haar rangen vooral heeft versterkt met veel uiterst conservatieve Tea Party kandidaten voor wie de staatsschuld vijand nummer 1 is.

Afbraak van de verzorgingsstaat
Ho wacht, even een stap terug: ik schreef: “onderhandelingen”...? Waarover wordt onderhandeld? Over het niet verhogen van de kredietlimiet? Maar als de gevolgen zo ernstig zijn, waarover praat men dan? En dit is ook niet de eerste keer dat dit nodig was: de limiet is al vele tientalle keren verhoogd, ook onder Bush, en altijd zonder veel misbaar. In de TV-serie West Wing wordt geschetst hoe in het verleden regeringen met deze situatie omgingen (3 keer kijken het gaat heel snel):

Het is natuurlijk maar TV-drama, maar ver van de werkelijkheid ligt het niet. De strategie is dus: zo kort mogelijk voor het moment dat nodig is wachten met een voorstel en dan – als het bijna te laat is een voorstel doen om de limiet te verhogen. Niemand durft dan nog nee te zeggen.
Maar dat is dus niet wat er nu gebeurd, en dat is het grote raadsel. Waarom laat Obama zich verleiden om te “onderhandelen” over iets waarover eigenlijk niets te onderhandelen valt? Deze wet moet aangenomen worden, wie wil nou de verantwoording hebben voor het Einde Van de Wereld Zoals Wij die Kennen? Gekker nog: zelfs enkele belangrijke republikeinen hebben begin dit jaar al gezegd dat de limiet verhoogd moet worden. Het is een raadsel. De meeste linkse bloggers in de VS die ik volg zijn het vertrouwen in de President volledig kwijt: want hij lijkt serieus van plan om in te gaan op allerlei voorwaarden die de geradicaliseerde Republikeinse partij stelt voor het verhogen van de limiet. De voorstellen waarover nu serieus wordt onderhandeld zijn allemaal uiterst diepe ingrepen in de verzorgingsstaat: verhoging van de pensioenleeftijd en verlaging van het uit te keren bedrag (Social Security), verhoging van de leeftijd waarop je in aanmerking komt voor gezondheidszorg voor ouderen (Medicarie), verlaging van de vergoeding voor sociale gezondheidsvoorzieningen (Medicaid). Bovendien weigeren de Republikeinen elke maatregel die neerkomt op verhoging van de belasting, zelfs niet als het gaat om belasting op privé vliegtuigen of bedrijven die grote winsten maken. Het is alsof rechts Amerika haar kans schoon ziet om een eind te maken aan de New Deal uit de jaren 30 en de Great Society uit de jaren 60: de pilaren van de welvaartstaat, opgebouwd door grote Democratische Presidenten. Dit heeft niets meer met democratie te maken: het is geen onderhandelen meer, het is afpersing.

Barack Hoover Obama
Bij veel linkse commentatoren begint door te dringen dat het niet alleen aan de Tea Party Republikeinen ligt maar dat het de President zelf is die dit heeft veroorzaakt. Hij gedraagt zich niet op de manier zoals die in de bovenstaande clip uit West Wing wordt geschetst: hij is juist wel bereid tot onderhandeling en is daar al in een vroeg stadium mee begonnen. Erger nog: het lijkt er eerder op dat hij zelf de gene is die de onderhandeling aangrijpt om te kunnen bezuinigen op sociale voorzieningen – hij kan nu namelijk doen alsof het hem is opgedrongen. In een eerdere toespraak heeft de President al blijk gegeven van een uiterst conservatief standpunt als het gaat om wat er gedaan moet worden aan de economie:
In zijn wekelijkse toespraak voor de radio zei hij het volgende:

Government has to start living within its means, just like families do. We have to cut the spending we can’t afford so we can put the economy on sounder footing, and give our businesses the confidence they need to grow and create jobs.

Wat hij hier zegt is onzin en het laat zien dat de President in wezen een conservatief is en meer op President Hoover dan op President Roosevelt lijkt. Schertsend wordt door sommigen daarom al gesuggereerd dat de H in zijn naam voor Hoover staat (overigens niet voor het eerst). Uit alles wat de President doet blijkt dat hij zichzelf ziet als De Verstandige Man in het Midden tussen de ruzie makende ideologen van rechts èn links. Steeds meer komt links in Amerika tot de conclusie dat Obama niet de man van de Hoop en Verandering is, waar men zo op hoopte na de jaren van Bush maar dat hij een gematigd conservatief is. En hij is naïef, ja ik durf het bijna niet te schrijven, hij is nota bene President van de USA... Want hoe is het mogelijk om te onderhandelen met mensen die alleen maar uit zijn op je verlies, die dat ook zeggen en daar voor uitkomen? De positie die Obama kiest, in het midden, is niet het werkelijke midden van de Amerikaanse politiek, het is het midden tussen een gematigd conservatieve Democratische partij en een geradicaliseerde Republikeinse partij. Iedereen die de politiek in de VS een beetje volgt weet dat dat een toestand is waarin zij overigens al verkeerd sinds de jaren 90. Maar het is een houding die goed valt bij de Amerikaanse media en de gevestigde politici. Obama is de man van de clubs als DLC en Third Way: conservatieve democraten die politiek gezien het beste te vergelijken zijn met onze VVD. Echte liberalen dus, in de Europese betekenis: fiscaal conservatief en marktgericht, maar liberaal als het gaat om geloof en waarden.

President Bachman
Volgend jaar zal blijken of de strategie van Obama werkt: dan zijn er weer verkiezingen en hoopt hij weer herkozen te worden – of niet. Wie de kandidaat van de Republikeinen gaat worden is nog niet duidelijk, maar momenteel lijkt Michele Bachman een kans te maken. Ze doet het goed bij de Tea Party, ze is tegen verhoging van de kredietlimiet en gepatenteerd christenfundamentalist. Nu zij zichzelf kandidaat heeft gesteld voor het Presidentschap heeft ze haar retoriek gematigd maar eerdere uitspraken van haar laten zien dat ze absoluut geen verstand van zaken heeft als het gaat om economie en staatszaken. Maar dat is in de VS geen beletsel om te worden te gekozen zoals haar partijgenoot, en vorige president heeft laten zien.

Of het zover komt moet nog blijken natuurlijk, de laatste signalen zijn weer dat Obama nu tot inzicht is gekomen dat hij onderhandelt met slangen. In een persconferentie gisteren liet hij zichtbaar blijken geïrriteerd te zijn over het gedrag van zijn onderhandelingspartners. En dat wil wat zeggen, Obama’s bijnaam is “Obama no Drama” – hij maakt zich anders nooit zichtbaar druk en wordt nooit boos.

Obama's strategie om te winnen lijkt te zijn zich te Presenteren als de Redelijkheid in Persoon, de Man in het Midden die boven de partijen staat en hij wil dat demonstreren door compromissen te sluiten met de oppositie. Maar hierbij stuit hij op een grens: de realiteit is dat de Republikeinse Partij zo radicaal is geworden dat zelfs belasting op privé vliegtuigen al te ver gaat, het is een partij waarmee domweg geen compromissen gesloten kunnen worden. Deze strategie heeft haar limiet bereikt: door de bezuinigen die hij nu voorstelt lopen zijn aanhangers weg en zal hij kiezers verliezen want die maatregelen doen echt pijn bij veel mensen en verhinderen herstel van de economie. Dat laatste lijkt de President echter nog niet te beseffen.

(Gelijktijdig verschenen op GC)

Wat zou Paars Plus voor Nederland hebben bedacht?

2011-07-24T15:39:00.000+02:00

[de linkse] partijen gingen akkoord met forse bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking en de sociale zekerheid, zoals de liberalen wilden. PvdA, D66 en GroenLinks waren bereid de kilometerheffing op te geven in ruil voor een beperkte accijnsverhoging op brandstof. De onderhandelaars zagen zelfs ruimte voor een netto-investering van 1,4 miljard in onderwijs. Het huidige kabinet heeft daar geen geld voor.
Mark Rutte zei maanden na het stuklopen van de Paars-Plusformatie tegen nu.nl dat met de PvdA niet te praten viel over hervorming van de arbeidsmarkt. Maar dat was onjuist, blijkt nu. De PvdA was er misschien niet enthousiast voor, maar in de beslotenheid van de formatie werkten de financieel specialisten wel aan een hervormingsvoorstel.

Derk Stokman vraagt zich in de NRC van zaterdag (abonn. nodig) af waarom er geen Paars Plus is gekomen en het antwoord is eenvoudig: de VVD wilde niet. Wat mij echter het meest verbaast is hoe ver de linkse partijen wilden gaan om een regering te vormen. De VVD wilde geen Paars omdat haar achterban dat absoluut niet wilde, maar wat te denken van de achterban van de linkse partijen? Het is maar goed dat er geen Paars-Plus is gekomen: ik zie weinig verschil tussen de plannen van Paars-Plus en het beleid van Oranje-Min. Nu hebben we tenminste een echte oppositie tegen dit beleid... oh nee wacht... oppositie?

(ook als Quote van de Dag op GC verschenen)

Concentrische cirkels: overwegingen naar aanleiding van “Oslo”

2011-07-23T14:44:00.002+02:00

Ik meende dat het Karel van het Reve was die zei: er is altijd wel een ergens een gek die een mes trekt om daarmee iemand dood te steken, het is niet te voorkomen. Tegenwoordig is dat niet meer een mes maar een automatisch pistool of hij zet een bom in elkaar. Wie een beetje zijn best doet kan met gemak enige honderden mensen doden. Deze keer waren het er 91, de schutter in Alphen aan de Rijn 7, Jared Lee wist het tot 6 te brengen.

De gedachte aan wat daar op dat eiland gebeurd moet zijn is niet te bevatten: één voor één heeft hij jonge mensen neergeschoten, ze opjagend op het eiland terwijl niemand kon wegkomen.

Deze keer is het een “christenfundamentalist” volgens de NRC, een andere keer een moslimfundamentalist of iemand die geestelijk in de war is. Omdat het nu om een christen gaat wordt er weinig ophef over het geloof gemaakt, maar als het een moslim was geweest was er zeker meer over te doen geweest. “Deskundigen” komen dan met verklaringen dat er iets is in de Islam die mensen tot dit soort daden aanzet, en er zullen ook nu vast wel hardcore atheïsten zijn die dit zien als een kenmerk van elk geloof.
Maar wat kun je er aan doen? Je kunt dit soort ontsporingen niet voorkomen. Wat moet je immers doen? Alleen kunstmest aan vergunninghouders verkopen? Wapens verbieden? Ja dat laatste kan en gebeurt gelukkig in dit deel van de wereld ook wel, maar voldoende zal het nooit zijn. Iemand die kwaad wil zal dat altijd kunnen doen, er is immers altijd wel ergens een mes te vinden. Gekken en dwazen zijn van alle tijden.

En wat als het om religieus of etnisch gemotiveerd fanatisme gaat, zoals blijkbaar nu ook het geval is? Het heeft in ieder geval geen zin om een hetze te beginnen tegen het christendom of de islam - als de dader een moslim was geweest - want wat wil je daarmee bereiken? De gekken worden alleen maar gekker en doordat je een hele bevolkingsgroep isoleert radicaliseer je nog meer mensen. En om de daders te vinden heb je de hulp nodig van mensen die dicht bij de daders staan: familie en vrienden. Zo is bijvoorbeeld Theodore Kaczynski, de Unabomber, opgespoord.

Bernard Avishai citeert Adam Gopnik. In Through The Children's Gate schrijft deze kort na de aanslag van 11 september 2001 in New York:

Later that day, I bump into F.A., the Arabist, and we have a talk about What Is To Be Done. I ask him if there is anything we can do about madmen who worship psychopathic gods. And he says something obvious but interesting: that there's nothing to be done about the core, the real nuts, but they exist, as human beings must within concentric circles of culture: an immediate circle of murder-minded sympathizers and financiers; a circle just outside that of sympathizers who would not do such things themselves but will not stop them from happening; a circle beyond that of people who choose not to know what is being done but sympathize with the radical purpose; a circle beyond that one of the fearful and even sentimentally sympathetic--and on and on, each circle of culture outside the actual nucleus of evil a little larger and a little less regular in its orbit than the one before, and therefore able to be dried up, reduced, set loose. Attack and persuade the outer circles of culture to abandon the inner circles, and eventually, the core will be all alone, isolated and futile.

Politiek

2011-07-17T13:46:00.004+02:00

Maar ik zie mezelf niet echt als politicus.

Deze woorden zijn opgetekend in het interview met Jan Kees de Jager, in de VN van deze week. Hij ziet zichzelf liever als ondernemer. VN citeert zijn woorden (met enige vrijheid) in de titel van het stuk: "Ik ben geen echte politicus".
Het is iets waar bijna iedereen altijd het over eens is: politiek stinkt, macht is slecht en aan politici kleeft een smet. Het gaat zelf zo ver dat de mensen die het ver schoppen in dit bedrijf zeggen dat ze er eigenlijk niet achter staan. Maar stel nu eens u komt bij de dokter en nadat de diagnose is gesteld maakt U een praatje met haar. Zij vertelt u het volgende: "ik ben niet echt een dokter, ik ben een ondernemer!", met andere woorden zij zou u net zo lief brood, verzekeringen of een vliegvakantie willen verkopen want zij is namelijk niet echt geïnteresseerd in haar vak als dokter, maar ziet zich zelf liever als "ondernemer".

Dat zou toch merkwaardig zijn? Zou u zich nog willen laten behandelen door die dokter? Waarom gaat de Jager niet weer gewoon terug naar zijn ICT-bedrijf om te ondernemen? Wat trekt hem dan wel in de politiek? Of wil hij zeggen: "ik ben te goed voor dit werk, maar het land heeft mij nodig, daarom offer ik mij zelf op. Ik doe dit omdat de Koningin mij heeft gevraagd."

Het is zo gewoon dat politiek vereenzelvigd wordt met corruptie, macht en zakkenvullerij dat de beoefenaren van het beroep zich er voor schamen en dat we het heel gewoon vinden dat politici ons wijs proberen te maken dat zij helemaal geen politici zijn. Ondertussen worden wij geregeerd door ondernemers.

De russen komen!

2011-07-16T09:38:00.007+02:00

Deze kop gisteren op de voorpagina van de NRC: "Gazprom invloed in centrales Nederland". Nu blijkt dat de Russen dus toch invloed krijgen in Nederland. Als geschiedenis niet tragisch is dan is ze wel ironisch. In de vorige eeuw hebben we er alles aan gedaan om te voorkomen dat de Russen zouden komen, nu lukt het ze toch. Niet met wapengekletter om het kapitalisme te bestrijden en het communisme te brengen, maar dankzij het kapitalisme. En kijk ook eens op welk terrein ze invloed krijgen: onze energievoorziening.

De Euro: de vermarkting van een ideaal

2011-07-10T22:36:00.000+02:00

Het begint er steeds meer op te lijken dat de Euro is mislukt. De komende weken en maanden zal blijken of Europa in staat is zich echt te hervormen of dat de hele zaak uit elkaar spat. Tijd om eens te kijken hoe het zover heeft kunnen komen en wat er verkeerd is gegaan.

1989, Ik kan het me nog goed herinneren: iedereen was opgelucht want het IJzeren Gordijn dat Europa had verdeeld was verdwenen. Het was nu voor iedereen duidelijk dat de hele wereld, van Nome in Alaska tot Kamchatka in Rusland, kapitalistisch en democratisch zou worden. De mislukking van het communisme had eens en voor altijd bewezen dat centrale aansturing van de economie niet werkt. Een andere les die we leerden was dat kapitalisme en vrijheid altijd samen gaan. Democratie en vrijheid zouden het beste gedijen bij de vrije markt en omgekeerd. Vrijheid was een voorwaarde voor bloeiende handel en welvaart. Maar de belangrijkste les was dat politiek de wereld niet kan veranderen, niemand geloofde nog in de maakbare samenleving. Ook de sociaaldemocratie, die een gemeenschappelijke voorouder heeft met het communisme, nam afstand van het oude denken en schudde haar ideologische veren af. Niet het collectief, maar het individu, bepaalde vanaf dat moment haar eigen lot. Dat lot wordt bepaald door de keuzes die je maakt. Kiest je goed, dan wordt je daarvoor beloond en eigen schuld dikke bult als je fout kiest! Maar dat is de moderne mondige burger wel toe te vertrouwen. Een nieuw tijdperk was begonnen. Francis Fukuyama kondigde het einde van de geschiedenis aan:

What we may be witnessing is not just the end of the Cold War, or the passing of a particular period of post-war history, but the end of history as such: that is, the end point of mankind's ideological evolution and the universalization of Western liberal democracy as the final form of human government.

Groots en meeslepend was het – het einde van de geschiedenis nog wel! – maar paradoxaal ook weer niet want het tijdperk van de grote idealen was juist afgelopen. Vanaf nu geen grote verhalen meer maar marktwerking en mondige burgers. Zo begonnen we aan de jaren 90: dapper en vol goede moed.

Het Europa van de markt
Niemand twijfelde dan ook dat Europa moest hervormen. Door het verdwijnen van het communisme was de weg vrij voor een echt verenigd Europa. Geen grootmacht die dat nog kon tegenhouden. Het naoorlogse ideaal zou nu op een eigentijdse manier worden ingevuld. Geheel in de stijl van de tijd zou het Verenigd Europa bereikt worden door het creëren van één markt en één munt. Vanaf nu zou niet ideologie maar de vrije markt zorgen voor de vereniging van Europa.
Als het zou werken zou het een mooie oplossing zijn, want geen werelddeel is zo verdeeld als Europa. Het was nu niet meer nodig dit van bovenaf op te leggen, het enige dat men moest doen was er voor zorgen dat mensen vrij over de grens konden reizen en konden handeldrijven in een grote vrijhandelszone. Een belangrijk onderdeel van deze strategie was de invoering van een muntunie, wat uiteindelijk de Euro zou worden. Elk land kon zijn eigen economisch beleid blijven voeren, iedereen bleef verantwoordelijk voor zijn eigen economie, maar door de tucht van de markt groeien de landen naar elkaar toe, althans dat was de bedoeling.

Instabiel
In 1992 werd in Maastricht afgesproken dat de Europese landen hun eigen munt zouden in leveren en in 1997 werd bepaald aan welke voorwaarden men moest voldoen om mee te doen. De totale staatsschuld mocht niet meer dan 60% van het bruto nationaal product (BNP) zijn en de overheidstekorten mochten niet boven de 3% komen. Dat ging goed tot de crisis in 2008 en van die klap zijn we nog niet bekomen. Al in de jaren 90 werd door economen gewaarschuwd voor deze situatie. Vóór de Euro er was, toen elk land nog een eigen munt had, was er een automatisch stabiliseringen mechanisme dat tijdens een crisis in werking trad. Als de economie in een land inzakt is het onvermijdelijk dat overheidstekorten oplopen.

Omdat bedrijven minder winst maken en consumenten minder kopen komt minder geld binnen via belastingheffing en er door het oplopen van de werkloosheid wordt meer geld uitgegeven aan uitkeringen. De staatsschuld loopt daardoor op maar dat is op dat moment niet erg: op die manier worden de gevolgen van een crisis verzacht. Mensen verliezen wel hun baan maar niet (meteen) hun inkomen en waardoor ze nog steeds geld kunnen uitgeven, ook zijn ze niet gedwongen om hun huis te verkopen. Het is niet helemaal pijnloos, maar als na een tijdje de economie weer aantrekt vind iedereen weer werk en kan de staat haar schulden terugbetalen.
Het automatische stabiliseringsmechanisme dat er vroeger was werkt nu niet meer met de Euro: door de crisis lopen de begrotingstekorten op tot boven de normen die in het Verdrag van Maastricht zijn afgesproken en landen zijn dus verplicht om te gaan bezuinigen om deze tekorten weer terug te brengen. In Nederland ondervinden we nu aan den lijve wat dat betekend. Er is ook een reden om zo snoeihard te bezuinigen: de landen zijn veel kwetsbaarder omdat geleend moet worden in Euro’s en niet in hun eigen valuta. Zij kunnen dus niet meer bij hun eigen centrale bank aankloppen om hulp. De ECB kan niet helpen want er is afgesproken dat dat niet mag: de ECB moet onafhankelijk blijven van de politiek.

Dit betekend dus dat landen de markt op moeten voor hun geld en als die markt vindt dat een land het niet goed doet dan is lenen een kostbare zaak. Wat de markt vindt wordt onder andere bepaald door de kredietbeoordelaars, bedrijven die gespecialiseerd zijn het beoordelen van de kredietwaardigheid van klanten. Het laatste nieuws over Portugal is typerend voor de situatie: kredietbeoordelaar Moody’s, heeft Portugals kredietwaardigheid twee niveaus verlaagd. In plaats van automatische stabilisatie wordt een land dat geen eigen munt meer heeft geconfronteerd met een negatieve spiraal die makkelijk uit de hand loopt. En dat is precies wat er is gebeurd met Spanje, Griekenland, Portugal en Ierland. De Euro is dus niet, zoals beloofd, een stabiliserende maar een destabiliserende factor.

Lang leve de geschiedenis
Wie de puinhoop die deze "niet-ideologie" heeft aangericht nu overziet vraagt zich verbijsterd af hoe we ooit zo naïef hebben kunnen zijn. Natuurlijk was het niet het einde van de geschiedenis, en werd de oude ideologie niet afgeschaft, maar slechts ingeruild voor een nieuwe ideologie. Deze ideologie houdt in dat wereld geregeerd wordt door markten, niet door regeringen. Dit is niet minder dogmatisch en technocratisch dan het communisme ooit was. Nu zijn het bedrijven als Standard & Poor en Moody's die vertellen hoe we onze economie moeten inrichten, niet de politiek. Door de crisis is duidelijk geworden wat de gevolgen zijn van het maken van een verkeerde keuze, de Grieken ondervinden dit nu aan den lijve. Het voorkomen van moral hazard wordt als motivatie aangevoerd om de Grieken hard te straffen. In ruil voor steun aan "het kwakkelland" roepen Jan Kees de Jager en Angela Merkel om pijnlijke en strenge bezuinigen en het land wordt nu aan de hoogste bieder verkocht. De markt is een strenge en harde leermeester. Maar waar was het allemaal ook al weer om begonnen?

We hebben ons neoliberale economie en politiek laten aansmeren onder het mom van Europees idealisme en met de belofte van grotere welvaart. Geen van beiden worden worden waargemaakt.

TOEGIFT 1: Griekenland in de uitverkoop
Geen Commentaar:

TOEGIFT 2: We kunnen niet zeggen dat we het niet konden weten
In een open brief hebben in 1997, bijna exact 14 jaar geleden (4 juli) hebben 70 Europese economen gewaarschuwd voor de gevolgen van een monetaire unie. Het is een initiatief van 3 Nederlanders: Geert Reuten, Kees Vendrik en Robert Went. Precies zoals de auteurs voorspellen wordt de monetaire unie geen succes, we kunnen dus niet zeggen dat we het niet konden weten.

Enkele citaten uit de brief (benadrukking van mij):

Deze EMU vormt niet het startschot van een moderne Europese sociale welvaartsstaat, maar creëert het institutionele kader voor een verdere ontmanteling van nationaal sociaal-fiscaal beleid en de Europese publieke sector. In sociaal, ecologisch en democratisch opzicht is dat onwenselijk. En de economische winst is omstreden.

Op zichzelf zou een gemeenschappelijke munt voordelen kunnen hebben, maar met dit project kiest de Europese Unie de verkeerde weg. Het is tijd voor bezinning, heroverweging en kritisch debat over de economische agenda van Europa.

[...]

In essentie kom[en de eisen voor toetreding] er op neer dat lidstaten ook na toetreding tot de EMU gehouden zijn aan de 3 procent-eis, en hun financieringstekort zelfs verder moeten terugdringen tot 1 procent. Dit ter garandering van een spijkerharde euro, zo is de leidende gedachte.

Pogingen om aan deze eis te voldoen, hebben in de EU-landen nu al geleid tot ingrijpende bezuinigingen op de collectieve voorzieningen, waarvan de sociaal zwakkeren het meest te lijden hebben. Dat proces van bezuinigingen zal met de invoering van de EMU en euro in het komende decennium doorgaan.

En in het niet ondenkbeeldige geval dat Europa de komende jaren opnieuw met een recessie te kampen zal hebben, brengen de rigide 'Dublin-eisen' Europa nog verder in een neerwaartse spiraal van bezuinigingen en oplopende werkloosheid. Het valt niet te verwachten dat de nieuwe Europese Centrale Bank (ECB) dan een Europees stimuleringsbeleid zal entameren. Zij moet immers absolute prioriteit geven aan prijsstabiliteit. Bovendien ontbreekt het aan automatische stabilisatoren op Europees niveau. Een bijkomstigheid is dat de Europese centrale bankiers niet teruggefloten kunnen worden, want de ECB opereert geheel autonoom.

[...]

Juist een gemeenschappelijke munt maakt een anti-cyclische bestedingspolitiek mogelijk, al is daarvan overigens niet alle heil te verwachten. Maar het tegendeel geschiedt. De EMU-criteria en stabiliteitspact-verordeningen werken de facto juist een Europees pro-cyclisch beleid in de hand. Daardoor loopt met name de ontwikkeling van de werkgelegenheid gevaar.

Er is ook een Engelstalige versie van deze brief (met nog meer economen: 331). Ik heb de brief zelf niet gevonden, wel dit artikel er over: Economists denounce ‘monetarist’ EMU (pdf). Citaat hieruit:

As critics of the EMU, we are reproached with putting European cooperation in danger; we are told that we would do better to keep quiet. We are firmly convinced, however, that the greatest danger for Europe lies in the design of the EMU, which has led millions of Europeans to identify euro with austerity and social suffering. It is high time that politicians realize: The peoples of Europe have the right to an that serves the interests of human beings.

Nogmaals, dit is niet vandaag maar 14 jaar geleden geschreven.

Andere artikelen over de Euro:
De kwakkelkrant over Griekenland
De EUROtoers: crashen of stijgen?

Dromen over goedkope kernenergie: de lopende golfreactor

2011-07-06T01:08:00.008+02:00

Ik heb al eens eerder geschreven over de grote problemen die er zijn met de toepassing van kernenergie. De ramp in Fukushima heeft weer eens laten zien wat er fout kan gaan met dit type van reactor, een lichtwaterreactor, en vooral hoe erg het fout gaat als het fout gaat. De oorzaak van dit soort ongelukken is dat dit soort reactoren niet inherent stabiel is. Met “inherent stabiel” wordt bedoeld dat je de reactor altijd actief moet koelen om te voorkomen dat de nucleaire reacties die in de reactor plaatsvinden oncontroleerbaar worden. En er zijn nog meer problemen met dit type reactor:

hij produceert grote hoeveelheden kernafval dat voor lange tijd (vele duizenden jaren) opgeslagen moeten worden
het soort brandstof dat wordt gebruikt (de uraniumisotoop 235) is heel schaars: slechts 0.72% van alle gedolven uranium.
Om uranium geschikt te maken als brandstof is een een kostbaar verrijkingsproces nodig.

urgent
Toch is er alle reden om naar nieuwe energiebronnen te kijken en wel zo snel mogelijk. Om klimaatverwarming te voorkomen moeten we de CO2 productie drastisch terugbrengen. Ook neemt de wereldbevolking nog steeds toe, en (hopelijk) zal voor al deze mensen ook nog eens meer energie opgewekt moeten worden. Met de huidige technieken is dit niet mogelijk.

lopende golfreactor
Het is dus hoog tijd om meer onderzoek te doen. Door Bill Gates is vorige jaar op een TED conferentie de Traveling Wave reactor (de "lopende golfreactor") gepropageerd van het venture bedrijf TerraPower. Deze reactor werkt op een heel andere manier dan een gewone reactor: de totale hoeveelheid brandstof – Uranium 238 – die nodig is voor de hele levensduur van de reactor (geschat op 60 jaar) wordt in een keer ingebracht. Dit heeft als voordeel dat je nooit meer brandstofstaven hoeft te vervangen en als afval te verwerken. Ook is de reactor veel betrouwbaarder omdat er geen bewegende delen meer in zitten.
De manier waarop het werkt is dat de nucleaire reactie eenmalig wordt gestart met een kleine hoeveelheid Uranium-235. Dit U235 zet de nucleaire verbrandingsreactie in gang: elektronen treffen het naburige Uranium 238 (U238), dit wordt omgezet in Plutonium-239 (Pu239):

Het zo gevormde Pu239 is wel splijtbaar en zal op zijn beurt zorgen dat de neutronen worden overgedragen aan het omliggende U238. Op deze wijze ontstaat een “golf” die langzaam door de voorraad Uranium heen brandt, vergelijkbaar met een kaars (behalve dan dat er geen lont in zit). Deze golf verplaatst zich zo langzaam dat het 60 jaar duurt voor de hele “kaars” is opgebrand.

Voor en nadelen
Het grote voordeel van dit reactor type is dat het een oplossing biedt voor de grote hoeveelheden hoogradioactief afval die nu wordt geproduceerd door de lichtwaterreactoren. Het afgewerkte Uranium-238 uit brandstofstaven van deze reactoren kan worden gebruikt in de lopende golfreactor. Er is genoeg van dit "afval" beschikbaar om ons voor eeuwen van elektriciteit te voorzien - sterker nog: wij weten er ons nu zelfs geen raad mee. Het systeem biedt bovendien een oplossing voor het brandstof probleem: mocht de afvalberg opraken dan kan uranium 238 relatief eenvoudig gewonnen worden want het is ruim voorhanden in de natuur.

Of de lopende golfreactor een goed idee is weet ik niet. In de eerste plaats er nog nooit zo’n reactor gebouwd. Op papier en in een computersimulatie werken dit soort systemen altijd perfect, maar de praktijk zorgt altijd voor onvoorziene problemen. Het is mij ook nog niet duidelijk dat dit een inherent stabiel systeem is. Als koelvloeistof wordt bijvoorbeeld gebruik gemaakt van gesmolten natrium, een zeer corrosief metaal, dat bovendien nog eens heel heet is. En wat gebeurt er als het koelsysteem uitvalt? Stopt de reactie dan?

Maar het is zeer zeker de moeite waard om een initieel onderzoek te doen, dat kost slechts enkele tientallen miljoenen volgens Gates, (en die heeft dat dan ook op zijn bankrekening staan), daar kan ik dus geen nee tegen zeggen en ook kan er een proefreactor gebouwd worden. Tot die tijd is alleen nog maar een droom, de droom van goedkope en bijna onbeperkte energie.

Droom mee en bekijk zelf het enthousiaste verhaal van Bill Gates:

De kwakkelkrant over Griekenland

2011-07-05T00:29:00.000+02:00

De Poolse premier heeft gelijk: regeringen in de kernlanden in Europa – de stichters - laten zich leiden door kortzichtig eigenbelang. Er is onder de bevolking van deze landen een sterk anti-Europees sentiment en de leiders van die landen voelen er dan ook weinig voor om hun nek uit te steken voor de Grieken. Natuurlijk het is waar dat de Grieken de problemen over zichzelf hebben afgeroepen. Met hulp van Goldman Sachs stelden zij de financiële situatie rooskleuriger voorgesteld dan deze in werkelijkheid was waardoor ze mee konden doen met de Euro. Maar moet hiervoor de hele bevolking gestraft worden? Wie zijn de schuldigen, wie hebben er aan verdiend, financieel en politiek? Hoe hebben de ECB en de ministers van Financiën zich echt zo makkelijk om de tuin laten leiden? Hoe is het mogelijk dat een heel land de wereld op die manier kan bedriegen? Ik zou graag eens uitgezocht willen zien hoe dit allemaal heeft kunnen gebeuren, maar daarover gaat het nieuws zelden. In plaats daarvan komt het Griekse drama elke paar maanden in het nieuws als er weer een nieuwe tranche moet worden uitgekeerd en kan de Telegraaf weer eens lekker uithalen (pdf) naar de luie Grieken in dat kwakkelland.

De feiten
De kwakkelende Griek, zoals die door de Telegraaf in de koppen wordt neergezet bestaat niet, en het is niet zo moeilijk om dit met wat cijfers te laten zien – wat snel zoekwerk op Eurostat heeft het volgende opgeleverd.

De gemiddelde Griek is niet rijk zoals blijkt uit het niveau van het minimum loon in vergelijking met de enkele Noord-Europese landen:

Grieken verdienen gemiddeld veel minder dan Europeanen, werken minstens even lang door en moeten vaak na hun pensioen – dat veel lager is dan in Nederland of Duitsland – nog doorwerken. Als je kijkt naar het percentage van de bevolking dat op de een of andere manier leeft van een uitkering dan blijkt dat Grieken het veel beter doen Noord-Europeanen:

En – in tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd - ook de leeftijd waarop zij met pensioen gaan is niet uitzonderlijk vergeleken met andere Europese landen:

Als je dus naar de feiten kijkt dan doen de Grieken – althans voordat de crisis toesloeg – het niet eens zo slecht, en dit geld in nog sterkere mate voor de andere landen waar nu problemen zijn: Spanje, Portugal en Ierland. Sterker nog, als je naar de gemiddelde Griek kijkt moet deze harder en langer werken dan de gemiddelde Nederlander en wordt daarvoor ook nog een slechter betaald.

Hoppa, wat een krant
Door de crisis worden de Europese volken tegenelkaar opgehitst. Volgens de Telegraaf zou een meerderheid van de Nederlanders de Grieken uit de Euro willen zetten. De Grieken voelen zich onbegrepen en in de steek gelaten en de bevolkingen van de betalende landen denken willen niet buurmans gek spelen. Het ideaal van het verenigd Europa, dat door de invoering van één munt dichterbij zou moeten komen is, juist door die munt verder weg dan ooit.
Het zijn vooral de politiek en de media in de rijke landen die inspelen op de anti-Europese sentimenten onder de bevolking. Nederland, Duitsland, Denemarken, Finland en Frankrijk worden geregeerd door rechtse-coalities, en zoals het hoort in een democratie doen zij wat het volk wil, er moet Grieks bloed vloeien. Koppen in de Telegraaf als: Hoppa, uit de euro; Burgers willen niet langer opdraaien voor spilzieke Grieken (19/5); Eurokraan open voor Griekenland (30/6) en Kassa voor kwakkellanden helpen niet om dit sentiment te veranderen. Ja het gaat slecht met Griekenland, niemand zal dat ontkennen maar onze nationale kwakkelkrant maken daar handig gebruik van voor haar eigen politieke agenda.

"De weg om daaruit te komen"

2011-07-02T12:47:00.000+02:00

Het gaat slecht met de Europese Unie door de financiële en bestuurlijke problemen.

De weg om daaruit te komen, heet politiek leiderschap. Maar recent wordt leiderschap te vaak afgestopt door het rode licht dat nationaal belang heet. We zijn getuige van de geboorte van een nieuw soort euroscepsis, waarbij regeringsleiders bewust activiteiten en besluiten steunen die de EU verzwakken.

Dit zegt de Poolse Premier Donald Tusk en hij doelde daarmee op het oplossen van de problemen in de EU. Polen is per 1 juli voorzitter. Hij verwijt leiders van de rijke landen, waaronder Nederland, dat zij de EU idealen ondergeschikt maken aan nationale belangen.

Einde jaren tachtig bevrijd van het communistische juk kunnen de Oost-Europese landen eindelijk lid worden van de Unie, maar ze komen te laat: het feestje is al voorbij. Bij de stichters is een rechtse revolutie gaande: Duitsland, Nederland, Italië, Frankrijk en Nederland worden geregeerd door rechtse regeringen die zich niet laten leiden door idealen maar nationale belangen. Niet door leiderschap maar door angst, angst voor de ander en voor verlies van bezit, laat men zich leiden. Ik denk daarom niet dat we snel uit problemen zullen komen want angst is, zoals bekend, een slechte raadgever.

(oorspronkelijk op GeenCommentaar als Quote van de Dag geplaatst)

Nieuwe resultaten in de strijd tegen drugs: levamisol in cocaine

2011-06-26T13:51:00.001+02:00

Ik heb al eerder geschreven over de blinde vlek van de Nederlandse autoriteiten als het gaat om drugsbestrijding. Het is voor kinderen onder 18 betrekkelijk eenvoudig om aan drugs te komen dankzij de lobby van de ~~drugshandelaren~~alcoholbranche: verhoging van de minimum leeftijd om alcohol te mogen kopen is een kostbare wet want er wordt veel geld verdiend met de verkoop van drank aan kinderen. In plaats daarvan wordt nog steeds geld en mankracht verspilt voor de bestrijding van de hennepkwekerij en wordt het zo moeilijk mogelijk gemaakt voor volwassen gebruikers om deze drug te kopen.
Ook vertel ik niets nieuws als ik schrijf dat de criminalisering en bestrijding van illegale drugs meer leed dan goed doet. Maar af en toe is het goed om dit toch nog maar weer eens onder de aandacht te brengen, om te laten zien hoeveel schade dit beleid aanricht. Via de blog Guns, Lawyer$ and Money, vond ik dit artikel over de alarmerende toename van levamisol in cocaïne. Levamisol is een stof die wordt gebruik voor het ontwormen van vee. Ook is het korte tijd in gebruikt geweest voor chemotherapie, maar hiermee is men gestopt vanwege de bijwerkingen. Levamisol kan namelijk agranulocytose veroorzaken, een aandoening die nog het meeste lijkt op AIDS: het immuunsysteem wordt uitgeschakeld waardoor de patiënt vatbaar is voor allerlei onder normale omstandigheden onschuldige infectieziekten.

Het RIVM meldt in 2009 in een "quickscan"(pdf) dat 50% van de cocaïnemonsters die werden onderzocht, versneden was met levamisol. Het ziet er niet naar uit dat dit minder is geworden, want dit jaar rapporteert de DEA dat het de stof nu in 80% van de cocaïnemonsters wordt gevonden.

Voordelen
Dat het drugsdealers niets kan schelen wat er met hun klanten gebeurd is onzin: aan dode klanten kunnen ze niets verdienen. Bovendien is het een dure stof. De grote vraag is dus waarom wordt cocaïne versneden met deze stof? Er zijn meerdere redenen waarom de stof populair is:

het is moeilijk te detecteren, het lijkt op cocaïne, ook chemisch.
het wordt mogelijk gebruikt bij de productie van crack
het heeft een versterkend effect

Deze nieuwe stof heeft dus bijzonder voordelen om cocaïne mee te versnijden. Het heeft zelfs zoveel voordelen dat het al bij de cocaïne wordt gemengd tijdens de productie. Op die manier komt het dus niet alleen op de Amerikaanse maar ook op de Nederlandse markt terecht.

War on Drugs
In het recent verschenen rapport van een initiatiefgroep van bekende politici en zakenlieden, de "Global commision on drugs", wordt geconcludeerd dat de War on Drugs is mislukt: het richt meer schade aan dan het goed doet. Dit blijkt overduidelijk uit de gang van zaken rond levamisol.

Door succesvolle bestrijding van de grote drugskartels Medellín and Cali, is de handel gefragmenteerd. Was er vroeger nog duidelijkheid waar de drugs vandaan kwamen, dat is door het verdwijnen van de deze kartels niet meer mogelijk. Ook het stopzetten van steun aan de doodseskaders in Zuid-Amerika heeft hier aan bij gedragen. De fragmentatie van de markt heeft voor gezorgd dat de kwaliteit van de drug niet meer goed te controleren is. En dan heb ik het nog niet eens over het leed dat deze oorlog veroorzaakt, maar nu dwaal ik af.

Wat er nog aan controle mogelijk was is door de bestrijding van de handel nu geheel onmogelijk geworden. Niemand kan nog nagaan waar het spul dat hij koopt vandaan komt, met de nodige gevolgen voor de gezondheid van de gebruikers. In de VS is het zelfs verboden voor het publiek om test-kits te bezitten om de kwaliteit van de drug te controleren. De sukkels die zichzelf vergiftigen met cocaïne moeten dat toch zelf weten is de redenatie.

War on coffeeshops
In Nederland wordt al jarenlang een relatief relaxed beleid gevoerd bij de bestrijding van drugs, hier was er nooit een echte War on Drugs mentaliteit en werd naar deskundigen geluisterd die waarschuwden voor de onbedoelde consequenties. Nederland is daarin allang niet meer de enige, zoals het rapport van de Global Drugs commissie laat zien. Integendeel zelfs, want onze nieuwe regering met haar rechtse daadkracht heeft de bestrijding van het drugs (selectief) opgevoerd en men is een War on Coffeeshops begonnen. De consequenties zijn voorspelbaar zoals het verhaal van de levamisol laat zien. Waarom, wat willen ze bewijzen?

Geen ideologie maar economie

2011-06-18T23:17:00.004+02:00

Ter gelegenheid van zijn afscheid wordt Nout Wellink geïnterviewd. Over de EU doet hij de volgende uitspraak:

De Europese Unie is geen ideologisch project, het is een rationeel economisch project. Maar als het niet goed wordt uitgelegd, ontstaat het gevoel dat de technocratie het project overneemt. Politici moeten de voordelen van Europa meer durven benoemen, in plaats van zich te richten op nadelen zoals ‘ze pakken onze belastingcenten af'.

De EU in 1952 is begonnen als Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) - maar het was natuurlijk maar een eerste begin. We moeten niet vergeten dat Duitsland nog maar net was verslagen ook mee deed in dit samenwerkingsverband. Het was een eerste stap op de lange weg naar eenheid in Europa. Na twee wereldoorlogen twijfelde niemand aan de noodzaak daarvan.

We zijn het niveau van de EKSG niet overstegen: metaal en brandstof en zijn nu vervangen door "economie" maar waar is de grotere samenwerking en het besef van lotsverbondenheid? Volgens Wellink moeten we het alleen beter uitleggen aan de burger, maar dit is niet meer uit te leggen. In naam van de economische gemeenschap wordt nu Griekenland leeggeplunderd en is onze regering bezig te hard te snoeien in culturele voorzieningen, de zorg, onderwijs en zelfs ons leger wordt koud gesaneerd.

Geef mij dan maar een beetje meer ideologie en minder economie.
----
Correctie EKSG = EGKS, dank @fzwaan

Draaideur van de dag

2011-06-17T09:15:00.001+02:00

Dus Jack de Vries gaat werken voor de JSF lobby club:

Oud-staatssecretaris Jack de Vries van Defensie wordt directeur bij Hill & Knowlton, een communicatie- en adviesbureau dat de belangen van de Nederlandse luchtvaartindustrie behartigt. De Vries is, net als de industrie, een fervent voorstander van de Amerikaanse Joint Strike Fighter (JSF) als opvolger van het F-16-gevechtsvliegtuig.
De SP in de Tweede Kamer, die De Vries ooit Jack Straaljager Fiasco noemde, plaatst vraagtekens bij de overstap van de oud-CDA-bewindsman naar het bedrijfsleven. Hij beschikt volgens SP-Kamerlid Jasper van Dijk over vertrouwelijke informatie waarmee hij de concurrentie van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Lockheed Martin een hak kan zetten.

De SP maakt zich druk over de geheimen die de goede man zou kunnen verraden, maar ik denk niet dat dat het grootste probleem is, waarom zo wantrouwend zijn? De Vries zal de wet toch niet overtreden? Nee, ik denk niet dat dat het probleem is. Wat ik me eerder afvraag is: wat waren zijn motieven toen hij verantwoordelijk was voor de JSF als staatssecretaris. Dit is een schoolvoorbeeld van de vervaging die er tegenwoordig is tussen politiek en bedrijfsleven. Een politicus in functie weet dat zijn politieke beslissingen later gevolgen zullen hebben voor zijn carrière en zijn portemonnee. Doet hij het goed dan staat hem een leuk baantje te wachten aan de andere kant van de draaideur die politiek en bedrijfsleven van elkaar scheidt. In het geval van de Vries kan je je nu afvragen waarom hij zo'n voorstander was van de JSF. Was het het landsbelang of was het zijn carrière?
Jack de Vries, is de man achter de campagne van het CDA in 2007 waarbij op de man werd gespeeld niet op de bal. Met het "draaipunt van de dag" werd Wouter Bos dagelijks op de hak genomen, maar vandaag kunnen we lol hebben op kosten van de Vries en constateren dat hij de draaideur van de politiek van vandaag is.

De EUROtoers: crashen of stijgen?

2011-06-16T01:14:00.004+02:00

Moeten we de Grieken nu wel of niet helpen? Het is het onderwerp van de dag. Enerzijds zijn er de bangmakers: als we niet helpen dan dreigt De Ondergang Van Nederland zoals Gregorius Nekschot het standpunt van de voorstanders van hulp persifleert. Tegenstanders van hulp stellen dat we ons belastinggeld verkwanselen in ruil voor loze beloften. “Kassa voor Kwakkelanden” kopt de Telegraaf al in mei. Aan holle kreten dus geen gebrek, maar wat is wijsheid?

Eurotoers
Bij de Eurocrisis heb ik steeds het volgende beeld voor ogen: we zitten in een vliegtuig dat op een hoog bergmassief aanvliegt. We vliegen echter te laag en als we niets doen slaan we te pletter tegen een berg. De piloot kan nu twee dingen doen: het roer omgooien om een bocht van 180 graden te maken of, nu het nog kan, gas geven om vaart te maken om hoogte te winnen zodat we over de bergen kunnen vliegen. De enige optie die we niet hebben is niets doen: dan vliegen we ons zelf geheid te pletter.

Omkeren kan niet meer
Het wordt allemaal nog eens extra zuur omdat we in Nederland ons zelf hebben wijs gemaakt de we onze economie moeten redden door flink te bezuinigen. Het begint met de dag steeds meer duidelijk te worden wat de gevolgen zijn. Niet alleen kunstenaars en journalisten gaan dit nu merken, ook U en ik krijgen de rekening van dit beleid gepresenteerd: hogere medische kosten, een afgeslankte verzekering, minder huursubsidie, afschaffing van het PGB, enzovoort. Hoe dit de economie weer op gang moet brengen is mij een raadsel, maar dat is een onderwerp voor een ander blog. De realiteit is dat de meeste Nederlanders overtuigd zijn van de noodzaak ervan. 7 van de 10 Nederlanders zegt “nee” tegen geld geven voor “loze beloften van Grieken”. Zij willen dus het roer van het Eurotoer vliegtuig omgooien. Griekenland wordt niet wordt geholpen als het aan hun ligt. Hieruit kan men natuurlijk hooguit concluderen dat 7 van de 10 Nederlanders geen econoom zijn, maar dit heeft zeker gevolgen voor het beleid.

Het zure is dat wat we ook doen we de boot in gaan. Als we de Grieken niet helpen zal het gevolg zijn dat de economie een nog veel grotere klap krijgt dan hij heeft gekregen door de kredietcrisis. Niet alleen onze banken en onze pensioenfondsen komen in de problemen maar ook die van andere landen om ons heen. Als in Duitsland en Frankrijk problemen ontstaan door de Griekse schulden gaan wij dat ook merken in onze economie. En er is nog een ander gevolg: als duidelijk wordt dat de Munt Unie geen echte munt unie is dan is het lot van de andere probleemlanden bezegeld: de rente zal nog verder stijgen, de Euro’s zullen nog harder uit de deze landen verdwijnen. Een vernietigende vicieuze cirkel zal het gevolg zijn, vergelijkbaar met de Azië crisis in de jaren 90. De Euro spat dan in grote en kleine stukken uiteen, net als de idealen die Europa ooit verenigden. Nogmaals: We zitten allemaal samen in dat zelfde vliegtuig van de firma Eurotoers, Nederlanders, Duitsers en Grieken. Parachutes zijn er niet en niets doen is ook geen optie.

Stijgen
De lidstaten hebben de soevereiniteit over hun eigen munt opgegeven en ingeruild voor de harde Euro. Nu komen ze één voor één tot ontdekking wat de nadelen daar van zijn. Voordat de Euro er was, toen elke land nog zijn eigen munt had zou dit probleem nooit zo ver zijn gekomen: de Grieken hadden dan allang hun munt afgewaardeerd, waardoor de schulden automatisch zouden verminderen. De Griekse Staatsbank had Grieks schuldpapier kunnen opkopen en door de koersverlaging van de Drachme die daarvan het gevolg zou zijn zou de export toenemen en de economie weer snel kunnen herstellen. Die opties zijn er nu niet meer, en dat geldt niet allen voor Griekenland maar ook voor alle andere Euro landen.
Koers verlagen – laag vliegen in mijn beeldspraak dus – is nu dus geen optie meer, we kunnen nu nog maar een ding doen: gas geven om te proberen over die bergen te komen. Dat wil in dit geval zeggen: we moeten zorgen dat de Eurozone een echte economische eenheid gaat worden, met één munt en coördinatie van het economisch beleid van de deelnemende landen.

Wat houdt dat in? Laat ik er eerlijk over zijn: ik weet het ook niet precies en u kunt mij dat niet kwalijk nemen, ik ben maar een gewone koekebakker. Maar bij wie U deze vraag wel kan neerleggen zijn de bedenkers van deze chaos die Euro heet, de bankiers die hebben gegokt met ons geld en bij de frauderende Griekse politici. U weet wie ik bedoel, niet bij de Griekse burger.

OK, OK, genoeg gesneerd, ik heb een goede bui en doe een paar suggesties voor wat we wel kunnen doen:

De koers die de ECB nu volgt is nog steeds gebaseerd op het streven naar lage inflatie en een harde Euro. Nog recent werd aangekondigd dat de rente wordt verhoogd. Dit helpt niets om de crisis op te lossen, integendeel, het maakt het nog moeilijker voor de PIIGS om hun schulden af te betalen. Deze landen zijn gebaat bij een hogere inflatie en een minder stringent monetair beleid. De taak van de ECB moet verruimd worden: niet alleen prijsstabiliteit maar ook werkgelegenheid en economische groei moet worden meegewogen in het beleid van de Centrale Bank. Werkgelegenheid en economie kunnen niet los gezien worden van monetair beleid. Ook moet meer democratische controle komen over het beleid van de ECB.
Eén systeem voor Europese staatsleningen. Nu betalen landen waar het economisch minder gaat een hogere rente voor hun leningen dan landen waar het goed gaat. Dit is in wezen een inherent onstabiel systeem: problemen noodzaken tot lenen, maar ook tot hogere rente, wat op zijn beurt voor meer problemen zal zorgen en dwingt landen tot procyclisch beleid.
Landen zullen meer moeten doen om hun economieën op elkaar af te stemmen. Nogmaals: een vliegtuig, een koers.

Over de bergen
Als aan voorwaarde 3 wordt voldaan kan ook veel meer gedaan worden aan stimulering van de groei van de economie. Procyclisch bezuinigingsbeleid helpt niet om de economie weer op gang te krijgen. De economische (vliegtuig-) motor heeft weer brandstof nodig en die brandstof is ruim voorhanden: Euro’s. In tegenstelling tot wat veel mensen denken is de hoeveelheid geld namelijk niet beperkt, geld is geen goud (de goudstandaard is niet voor niets afgeschaft in de jaren 30). Net zoals in de oude situatie, toen elk land nog zijn eigen munt had, kunnen regeringen er voor zorgen dat er weer nieuwe investeringen worden gedaan. Dat moet Euro-breed, in alle landen gebeuren. Als dat beleid goed wordt gecoördineerd is dat zelfs veel effectiever dan in de oude situatie waarin elke land voor zichzelf moest zorgen.

Over de bergen is ongekende ruimte en uitzicht. We moeten alleen over die verdomde berg vliegen. Maar u weet: Ladies and Gentlemen Fasten your seatbelts!

Update 16/6/11: Nout Wellink legt uit wat de gevolgen zijn van de kapitaalvlucht die op dit moment plaats vind.

Buitenlands investeerders, waaronder ook Nederlands banken en pensioenfondsen, hebben hun investeringen in Griekenland van de hand gedaan. Ook Grieken zelf halen hun geld van Griekse banken. De angst is dat hun Euro's worden geconverteerd in Dragmen - zie tweet van onze Geert - en dan niets meer waard zijn. Dit is allemaal de logische consequentie van de manier waarop de Munt Unie is ingericht. Hetzelfde gebeurde in de jaren negentig in Azie toen na een boom het investeerders hun geld massaal aan die landen ontrokken. Als we in Europa in maatregelen nemen om dit te voorkomen gaat dat ook hier gebeuren.

Hilarische wieners en Oliejunks

2011-06-13T20:26:00.000+02:00

Je hoort er niet zo veel meer over, de hype lijkt over gewaaid, althans uit de media. Maar het is natuurlijk geen hype - een hype is opgewonden nieuws dat uiteindelijk nergens over blijkt te gaan. Senator Weiner die zijn piemel twittert, dat is een hype. Kolommen worden daarover volgeschreven. Maar over de onthullingen die WikiLeaks nog steeds doet horen we nu niet veel meer, en dat is niet omdat het niet schokkend of onthullend is. Via Alternet, vind ik bijvoorbeeld deze recent gepubliceerde cable (ik citeer alleen het begin, lees de hele cable nr. 178082):

SUBJECT: (S/NF) EXTREMIST RECRUITMENT ON THE RISE IN SOUTHERN PUNJAB

[...]a sophisticated jihadi recruitment network had been developed in the Multan, Bahawalpur, and Dera Ghazi Khan Divisions. The network reportedly exploited worsening poverty in these areas of the province to recruit children into the divisions’ growing Deobandi and Ahl-eHadith madrassa network from which they were indoctrinated into jihadi philosophy, deployed to regional training/indoctrination centers, and ultimately sent to terrorist training camps in the Federally Administered Tribal Areas (FATA). Locals believed that charitable activities being carried out by Deobandi and Ahl-e-Hadith organizations, including Jamaat-ud-Dawa, the Al-Khidmat Foundation, and Jaish-e-Mohammad were further strengthening reliance on extremist groups and minimizing the importance of traditionally moderate Sufi religious leaders in these communities. Government and non-governmental sources claimed that financial support estimated at nearly 100 million USD annually was making its way to Deobandi and Ahl-e-Hadith clerics in the region from “”missionary”" and “”Islamic charitable”" organizations in Saudi Arabia and the United Arab Emirates ostensibly with the direct support of those governments. Locals repeatedly requested USG support for socio-economic development and the promotion of moderate religious leaders in the region as a direct counter to the growing extremist threat. End Summary.

In de cable wordt uitgelegd hoe moslimextremisme wordt gefinancierd door Saoedi Arabische geldschieters en hoe de plaatselijke gematigde religieuze groeperingen in Pakistan worden verdrongen door deze fundamentalisten.

Vaak klinkt er verontwaardiging in Nederland over de islam en wordt gemakshalve aangenomen dat het de aard van de islam is die aanzet tot geweld van moslim fundamentalisten. Als dat al waar zou zijn - wat ik betwijfel - dan moeten wij beseffen dat wij daar in belangrijke mate aan hebben bijgedragen. Al Qaeda is ooit begonnen met financiële en logistieke steun van Amerikanen en Saoedi Arabië om als onderdeel van de moedjahedien tegen de Russen te vechten. En ook nu nog geven wij op een indirecte manier steun. Uit de hier geciteerde cable blijkt dat een deel van het geld dat wordt verdiend met olie wordt gebruikt om terroristen te steunen.

Verslaafd
Verder laat dit zien hoe scheef en vertekend ons beeld is van het Midden Oosten, en vooral wat de Westerse rol daar is. Saoedi Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten zijn belangrijke bondgenoten van het Westen omdat zij voor een stabiele aanvoer van olie zorgen. Maar feitelijk gedragen wij ons als junks die afhankelijk zijn van hun oliedealer die goed aan ons verdient. Wij durven niet te protesteren als hij het geld gebruikt om terreurorganisaties mee te financieren. In plaats daarvan sturen we onze militairen om "hearts and minds" te winnen of om een politie academie op te zetten, maar dat is dweilen bij een open kraan - als het al zou werken.

Nooit genoeg
Als echte junks hebben we ook nooit genoeg van onze drug. In een andere cable wordt beschreven hoe de regeringen van diverse landen (China, Denemarken, Rusland, VS, Noorwegen en Canada) de olie claimen die zich bevind onder het ijs van de Noordpool en die mogelijk bereikbaar wordt als het poolijs gesmolten is door de klimaatverwarming. In die kringen vind men geen klimaatsceptici, dat is voor gewone mensen zoals u en ik. Onze regeringsleiders zien in deze aankomende ramp juist een nieuwe mogelijkheid om meer olie te kunnen winnen: een kwart van de wereld olie reserves zit in dit gebied.

Hilarisch
Belangrijker en vooral vermakelijker is het echter om te weten dat een "wiener" (anders gespeld, zelfde uitspraak) behalve een Duitse worstsoort ook een kinderlijke benaming voor het mannelijke geslachtsorgaan. De Senator twittert dus zijn eigen naam, hilarisch vindt u niet?

De jacht op nieuwe virussen

2011-06-08T20:09:00.000+02:00

Dit is een crosspost van een aflevering van GeenCommentaar's Wondere Woensdagmiddag. Een serie over ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.

In 2009 was iedereen in paniek omdat er een nieuw en mogelijk dodelijk griepvirus was uitgebroken: de Varkens of Mexicaanse Griep. In het begin was er zelfs de vrees dat het zich gedroeg als de beruchte Spaanse griep die uitbrak na de 1e wereldoorlog waarbij tientallen miljoenen mensen stierven. De exacte herkomst van het varkensgriepvirus is niet met zekerheid vast te stellen. Mogelijk is een op het varken levend virus overgesprongen naar de mens en gemuteerd. Hoe groot is het gevaar dat dit weer gebeurd?

Sars
Een paar jaar eerder was ook al grote paniek door de uitbraak van SARS, een ernstige vorm van longontsteking die wordt veroorzaakt door het SARS-virus. Het SARS virus komt waarschijnlijk van de Civetkat en het is gevaarlijker dan het varkensgriepvirus: bij griep is het percentage met dodelijke afloop ongeveer 2%, bij SARS ligt dit tussen de 5 en 15%

Aids
Nog wat langer geleden, maar niet minder bekend, is natuurlijk het HIV-virus dat AIDS veroorzaakt, ofwel het Acquired Immuno-Deficiency Syndrome. Dit virus verzwakt het afweersysteem waardoor de patiënt sterft aan infectieziekten waar een gezonde persoon geen last van zou hebben. Dit virus is overgesprongen van apen: chimpansees of meerkatten. Bij deze apen heerst een aan het HIV verwant virus (het Simian Immunodeficiency Virus), de apen worden er zelf echter niet ziek van. Het schijnt dat het virus misschien al een eeuw geleden is overgestapt naar de mens. In tegenstelling tot de vorige twee virussen verspreidt dit virus zich langzaam omdat het alleen wordt overgedragen door seksueel contact, of direct bloed-bloed contact. Indien onbehandeld is dit virus in bijna alle gevallen dodelijk. Gelukkig zijn er de laatste jaren goede medicijnen die de patiënt weliswaar niet genezen maar wel de symptomen kunnen onderdrukken.

Niet het einde
Het is onbekend hoeveel soorten virussen er zijn en hoeveel daarvan een potentieel gevaar vormen voor de mens, maar we kunnen er zeker van zijn dat dat er veel van dit soort virussen zijn. In Afrika en Azië leven veel mensen dicht bij dieren, of hebben intensief contact met dieren bij de jacht. Het is dus niet onwaarschijnlijk dat er nog wel vaker een dergelijke epidemie zal uitbreken. In het geval van AIDS is goed te zien dat door moderne ontwikkelingen de kans op nieuwe uitbraken exponentieel zal toenemen. HIV heeft vele tientallen jaren een "slapend bestaan" gehad in populaties in Afrika, maar toen het virus eenmaal post vatte in Haïti en vandaar de VS bereikte ging de verspreiding snel. Het is daarom van groot belang dat we proberen deze virussen zo snel mogelijk op te sporen. Daarbij kan men het beste onderzoek doen bij de bron: gebieden waar de mens nog in nauw contact leeft met de natuur, zoals in Kameroen, waar de jacht op "bushmeat" erg populair is.

Virusjager Nathan Wolfe vertelt hoe dat in zijn werk gaat:

Het kapitaal regeert

2011-06-06T21:41:00.003+02:00

David Harvey, auteur van A brief history of neo-liberalism legt uit wat er volgens hem verkeerd is aan het huidige kapitalistische systeem. Je hoeft het niet met hem eens te zijn (hij bekijkt de crisis vanuit een marxistisch perspectief) maar de vraag die hij stelt is wel terecht: hoe hebben we het we het zo ver kunnen laten komen dat we onze maatschappij zodanig inrichten dat niet de politiek maar de markt bepaalt hoe wij de maatschappij inrichten. In Harvey's termen: het kapitaal regeert.

Maar kijk zelf naar deze prachtige animatie waarin de huidige crisis wordt uitgelegd, ook geschikt voor liberalen:

Update:

Bovenstaande animatie is gebaseerd op een lezing, video hieronder. Maar bekijk vooral eerst de animatie, en daarna (als u zijn woorden heeft gevisualiseerd) de onverkorte lezing "sec":

Ebenezer Scrooge is een Republikein

2011-06-06T18:29:00.000+02:00

Het is een bekend feit dat verkiezingen niet gewonnen worden door zakelijke argumenten maar door karakter te tonen, dan wel het karakter van je tegenstander zwart te maken. (zie bijvoorbeeld Waldman). Republikeinen zijn vooral bedreven in de laatste techniek en Democraten ontbreekt het vaak aan het eerste.

Vandaag zag ik een artikel waaruit weer eens blijkt hoe waar dit is, althans het deel wat de Democraten aangaat. Op Daily Kos beschrijft Hunter bezuinigingsmaatregelen die de de Republikeinen willen opleggen aan scholen:

House Republicans are pushing back against a series of public health measures, including school lunch standards and tobacco regulation, teeing up a confrontation with Senate Democrats and the White House over the reach of government in daily life. [...]

On Tuesday, the GOP majority on the House Appropriations Committee approved a 2012 spending plan that directs the Agriculture Department to ditch the first new nutritional standards in 15 years proposed for school breakfasts and lunches. The lawmakers say meals containing more fruits and vegetables, whole grains and low-fat dairy will cost an additional $7 billion over five years — money they say the country can ill afford in difficult economic times

Hoe is het mogelijk dat Republikeinen hiermee (denken) weg te komen vraag ik mij af. Daarvoor moeten zij op zijn minst de medewerking hebben van de media maar ook van de Democraten. Enerzijds bepleiten Republikeinen grote lastenverlichting ten gunste van de rijken, terwijl men tegelijkertijd beweert dat er geen geld meer (over) is voor gezond eten voor de jeugd. Dit is zo ongelooflijk kortzichtig en hardvochtig dat zelfs de meest suffe Democraat hiervan gebruik moet kunnen maken om de tegenstander zwart te maken, en zo een zetel of wat binnen te slepen. Hunter heeft nog veel meer voorbeelden, lees het hele artikel.

Wat ik mij daarbij afvraag is: hoe heeft het zo ver kunnen komen? Is dit het eindpunt van de ontwikkeling die het conservatisme in Amerika heeft ondergaan, in haar strijd om de New Deal ongedaan te maken? Of is dit het gevolg van het de grote populariteit van Ayn Rand die in haar boeken beweert dat altruisme een misdaad is. Of is de strijd om Kerstmis inderdaad een verloren zaak en krijgt Fox News presentator Bill O'Reilly op een perverse manier toch gelijk?

Waarom groeit de economie niet?

2011-06-06T00:31:00.000+02:00

Behalve de vraag "wat gaat er met de Euro gebeuren" is het grote probleem waar we nu mee zitten "waarom wil de economie niet groeien?". Conservatieven in de VS en Europa beweren dat het goed zou zijn om flink op overheidsuitgaven te bezuinigen om er zo voor te zorgen dat de economie "weer ruimte krijgt". Zij wijzen daarbij op de hoge overheidstekorten waardoor de staat veel geld moet lenen. Zij zijn dan ook fel gekant tegen verhoging van de staatsuitgaven om de economie te stimuleren. Volgens John Boehner, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, is het duidelijk dat:

... the economy still isn’t creating enough jobs. If you talk to job creators around the country like we have, they’ll tell you all the over-taxing, over-regulating, and over-spending that’s going on in Washington is creating uncertainty and holding them back.

Ook in Nederland denkt men er zo over gezien de grote bezuinigingswoede die nu door het land raast.

Geen afname werkloosheid
Het is nu 2 jaar geleden dat de recessie die werd veroorzaakt door de kredietcrisis, ook wel de "Grote Recessie" genoemd, naar analogie van de de Grote Depressie, officieel was afgelopen. Voor de gewone Amerikaan heeft het echter niet veel geholpen. Nog steeds, nu 2 jaar later, is het werkloosheidspercentage rond de 9% en is het de afgelopen maand zelfs weer iets opgelopen:

Vergelijk dit nu eens met het verloop van de werkloosheid in het begin van de jaren 80 toen er ook een diepe recessie was. Na afloop van die recessie liep de werkloosheid weer snel terug:

Morning in America
Dit is - in getallen uitgedrukt - het beroemde Morning in America waarmee Ronald Reagan zijn herverkiezing in 1984 zeker stelde. Waardoor wordt dit verschil verklaard? Natuurlijk hebben de twee recessies verschillende oorzaken. De recessie 1981 werd getriggerd door de monetaire politiek van Paul Volcker, en de recessie 2007 door de implosie van de hypotheekmarkt en de handel in de daarop gebaseerde derivaten. De stagnatie van de banengroei kan echter niet verklaard worden door hogere belastingdruk. Door Reagan en Bush II is de belasting sinds de jaren 80 flink verlaagd. Obama heeft er voor gekozen de belasting voorlopig niet te verhogen, juist om de het herstel van de economie niet te schaden. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het verloop van de inkomstenbelasting voor de hoogste belastingschaal:

Ook toename van regelgeving niet de oorzaak zijn: ook die is dankzij deregulering door Clinton en Bush juist sterk afgenomen.

Een ander reden die het niet kan zijn is dat bedrijven niet genoeg geld zouden hebben. Dat ook de Republikeinen weten dat dit niet waar is blijkt uit deze opmerking van conservatief Bill Kristol:

Republicans are making a mistake if they focus on big businesses and corporate tax rates. Corporations have a ton of cash. The corporate tax rate is not killing big business in America.

Middernacht in Amerika en Europa
En net als in de jaren 80 is ook nu groei van de economie en vooral daling van het aantal werklozen van groot belang voor de herverkiezing van een president. Obama heeft de laatste weken wat credit gekregen voor zijn acties tegen Al Qaeda en de Republikeinen maken zichzelf belachelijk door hun plan om het geliefde Medicare af te schaffen, maar dat zal niets helpen als hij geen goed banenplan heeft. Uit onderzoek is gebleken dat stimulering van de economie wel degelijk kan helpen. Helaas heeft hij weinig mogelijkheden: de Republikeinen doen er alles aan om dit onmogelijk te maken door te blijven hameren op strenge bezuinigingen op sociale voorzieningen en maken de kiezer bang met doemscenario's met oncontroleerbare overheidstekorten, maar het werkelijke doemscenario waar ze echt bang voor zijn is een herhaling van Morning in America.

De situatie in Europa is ingewikkelde dan in de VS omdat we hier te maken min of meer op zich staande economische eenheden die zijn verbonden door een muntunie. Maar ook hier zijn werkloosheidspercentages (Spanje 21%!) en onlusten het gevolg van verkeerd economisch beleid. Maar ook in Europa is de nacht nog niet voorbij gezien de draconische bezuinigen die worden opgelegd aan landen die niet voldoen aan de strenge voorwaarden voor Euro-landen en voorlopig zal het alleen nog maar erger worden, zeker als de muntunie uit elkaar valt. Nee, in Europa en Amerika is de ochtend nog lang niet aangebroken zolang men blijft bezuinigen en nalaat de economie te stimuleren.

Onbegrijpelijke prioriteit

2011-06-01T00:20:00.000+02:00

Ik lees in de krant vandaag, onder de kop "Comazuipen neemt toe, reden is onduidelijk" het volgende nieuws:

Het aantal tieners dat een alcoholvergiftiging oploopt, was vorig jaar hoger dan in 2009. De jongste was elf, de oudste zeventien. Gemiddelde leeftijd: ruim vijftien jaar.

Het is niet zo duidelijk hoe dat komt, hoewel? Misschien toch wel:

Volgens Joris van Hoof, onderzoeker aan de Universiteit Twente, is er geen duidelijke verklaring voor de sterke toename van zogenoemde ‘comazuipers’. „Maar wat we wel weten is dat minderjarigen heel makkelijk aan alcohol kunnen komen.”

Bij eerder onderzoek stuurde Van Hoof vijfduizend 15-jarigen naar de winkel om alcohol te kopen. Meer dan de helft werd niet om identificatie gevraagd. Vier van de vijf konden volgens hem gewoon inkopen doen. „Supermarkten zijn de zwakke schakel”, zegt hij. „Ze mogen geen zwak- alcoholische drank aan jongeren onder de zestien verkopen en geen sterke drank aan jongeren onder de achttien. Onze ervaring is dat de wet op dit punt niet goed wordt nageleefd.”

Kinderen kunnen makkelijk aan drank komen omdat de wet niet goed wordt nageleefd is blijkbaar de verklaring. De regering is daarentegen wel bezig met het maken van een pasjes systeem voor coffeeshops. Alleen Nederlanders mogen van haar nog stoned worden. Als je hier niet woont en alleen maar op bezoek bent, jammer dan, koop het maar op straat bij een dealer, wat de overlast op straat alleen maar zal vergroten.

Goed beschouwd is het dus helemaal niet onbegrijpelijk waarom kinderen van 11 jaar zichzelf dood kunnen drinken. Nee, wat ik niet begrijp is waar onze prioriteiten liggen. Waarom wordt het voor volwassen mensen moeilijk gemaakt om wiet te kopen terwijl kinderen van 11 jaar blijkbaar nog steeds makkelijk aan drank kunnen komen? Voor de volwassenen wordt een wet gemaakt, maar voor de kinderen wordt een bestaande wet niet gehandhaafd. Voorstellen om de minimum leeftijd om drank te mogen kopen te verhogen en zo handhaving van de wet eenvoudiger te maken, worden afgewezen. Het zijn voor mij onbegrijpelijke prioriteiten. Of, nee wacht, toch ook weer niet, aan de verkoop van alkohol aan minderjarigen wordt geld verdiend. Dáár ligt onze prioriteit blijkbaar: niet de dominee regeert ons land maar de koopman.

De omgekeerde wereld

2011-05-30T00:52:00.000+02:00

Ik ken Mr. Fish van zijn vaak rake politieke cartoons. Nee, niet de Mr. Fish uit de Marvel Comics, maar deze Mr Fish, die tekent voor Harpers en Truthdig. Hij tekent rake cartoons waar je niet echt om kan lachen - maar er valt tegenwoordig dan ook weinig te lachen in de politiek. Maar hij kan ook goed schrijven, zo blijkt. Mr. Fish heeft een klacht.

Hij beklaagt zich dat er zo weinig terecht gekomen is van die mooie wereld die ons beloofd werd in de sixties. In de jaren 70 werd hij volwassen, net op het moment dat idealisme werd vervangen door markt en 'greed is good'. In zijn woorden:

In fact, there was a definite sense while growing up in the early ’70s that, finally, after a very deliberate and concerted effort by a dedicated group of very brave and very imaginative baby boomers, all the repressive social apparatus that had found its fullest expression by the middle part of the 20th century had been unraveled by the emergence of the counterculture and the growing popularity of a number of different literary, social and art movements, including the beatnik movement, the civil rights movement, bebop and cool jazz, abstract expressionism and action painting, protest folk, modern dance, Theater of the Absurd, neorealism and art house films, gonzo and New Journalism, the Confessionalist movement among poets, the feminist movement and the satire boom.

De lange strijd tegen de dictaturen die in het begin van de 20e eeuw waren opgekomen en veel onheil hadden aangericht was, in ieder geval in het Westen, gewonnen. Ook was de cultuur veranderd: het establishment was verslagen en de tegen cultuur was zelf establishment geworden. De wereld lag open, de Westerse cultuur was op haar hoogste punt van democratie aangekomen. Alles was nu mogelijk. Alle idealen van emancipatie van vrouwen, arbeiders, armen en onderdrukten in de derde wereld zouden nu eindelijk werkelijkheid worden. Maar toen kwamen de jaren 80 en was het afgelopen:

Gone, suddenly, was the worldwide peoples movement that had promised to socialize empathy, communalize self-reliance, intellectualize the passions of the id and to institutionalize a radical intolerance of institutions. In its stead was something that appeared to be its opposite, exemplified by such things as the war on drugs, the yuppie movement, Reaganomics and fashion trends that, like a network of completely perplexing diseases, sociologists are still wary to approach for close analysis for fear of contracting a truly virulent strain of Jan Hammer.

Wat is er toch gebeurd met al die idealen uit die jaren? Hoe zijn die zo grondig uit onze cultuur verdwenen? Waren die idealen zo oppervlakkig? Of zijn de mensen die die idealen uitdroegen allemaal omgekocht door het kapitalisme op het moment dat ze opgenomen werden in het establishment dat ze altijd zo bevochten hadden?

Waarschijnlijk is het beide een beetje waar. Natuurlijk waren veel idealen te hoog gegrepen en is de praktijk weerbarstiger dan je denkt. En natuurlijk geldt ook voor deze idealisten dat het hemd vaak nader was dan de rok, mensen blijven mensen toch?
Maar is dat de volledige verklaring? Ik denk het zelf niet. Al in de jaren 60 was er een tegenbeweging, vooral in de Verenigde Staten die zich altijd heeft verzet tegen de New Deal, de controle van de staat op de "vrije markt". Nu komen we er langzaam aan achter dat zij de langere adem hadden. In de jaren 70 was de omslag. Al onder Carter werd er bezuinigd en gedereguleerd en met de komst van Margaret Thatcher en Ronald Reagan kwam deze conservatieve onderstroom aan de macht. Zij hadden zelfs een profeet: Ayn Rand. Veel van ondernemers die in de jaren 90 rijk werden in de IT en andere bedrijfstakken lieten zich door haar filosofie van het individualisme inspireren. Het is de omgekeerde wereld vergeleken met het idealisme van de jaren 60. Vanaf nu zouden niet meer idealen maar de markt de wereld regeren.

Adam Curtis heeft een documentaire gemaakt over deze verandering. Hij al eerder laten zien dat hij in staat is om een geschiedenis te vertellen op een originele manier. Het is een serie van 3 documentaires van 1 uur die deze weken op de BBC wordt uitgezonden. Vanavond (30 mei 2011) is deel 2 van de serie te zien op BBC2. Hier is het begin van het eerste deel, de hele 1e aflevering is op YouTube te zien. Zeer aanbevolen, als u de zelfde vragen heeft als Mr. Fish deze Koekebakker.

Tijden van toenemende euroangst

2011-05-27T23:21:00.005+02:00

"Het debat [over de EU-begroting] was symptomatisch voor een vraag die Nederlandse politici zich de komende jaren vaker zullen moeten stellen: hoe ga je, in tijden van toenemende euroangst onder je eigen bevolking, om met de Europese Unie? Het openlijk belijden van sympathie voor die Unie is een zekere manier om de sympathie van je eigen kiezers te verliezen. Zeker voor partijen aan conservatieve kant van het politieke spectrum, zoals PVV, CDA, VVD, SP en de PvdA.

Tegelijkertijd is een goed werkende Unie essentieel om de huidige problemen het hoofd te bieden, betoogde Kamerlid Henk Jan Ormel (CDA): financiële crisis, klimaatverandering, volksverhuizingen, dreigende energietekorten, voedsel- en waterschaarste, opkomst van Azië. „Het is maar goed dat het schip van Nederland in konvooi vaart en daar niet in zijn eentje ronddobbert.” (NRC, vrijdag 27 mei 2011. p26-27)

Ik ben het helemaal met Henk Jan Ormel eens, maar waarom gaat de discussie daar helemaal niet over?

De problemen met Europa zijn geen foutje maar "by design". De manier waarop men in de jaren negentig een eenheid van Europa probeerde te maken is typisch voor die tijd. Er werd niet nagedacht over wat eenheid betekent maar liet de markt het (denk) werk doen. Of, beter geformuleerd: eerst maken we één Europese markt met één munt dan volgt de politiek vanzelf wel. Het is een schoolvoorbeeld van neoliberaal technocratisch denken.

Die markt en die munt zijn er nu en wat we zien is hoe de politiek zich bezig houdt met de gevolgen daarvan, terwijl van eenheid geen sprake is.

Het plan van de Republikeinen is: sterf snel

2011-05-26T00:37:00.003+02:00

Afgelopen dinsdag hebben de Democraten eindelijk weer een tussentijdse verkiezingen gewonnen, nog wel een district dat al 40 jaar Republikeins stemde: Democrate Kathy Hochul won in New York, district nr. 26 (NY26). Na twee jaar aanmodderen met een voorzichtige Obama, die steeds meer concessies begon te doen aan de Republikeinen, begint het er op te lijken dat Democraten misschien toch wel een kans hebben in 2012. De Republikeinen hebben dit over zichzelf afgeroepen want zij worden nu afgerekend op hun standpunt over Medicare

Medicare is de publieke verzekering voor mensen ouder dan 65 jaar, een beetje vergelijkbaar dus met onze oude ziekenfondsen, maar dan alleen voor ouderen. Iedereen die jonger is dan 65 is zelf of via zijn werkgever verzekerd bij een particuliere verzekering. Deze verzekeringen zijn echter heel duur. Hoe duur hangt af van van je leeftijd, geslacht en medische voorgeschiedenis - en die voorgeschiedenis is dan ook vaak een reden dat mensen zich niet kunnen verzekeren. Zwangere vrouwen kunnen zich bijvoorbeeld niet verzekeren: zwangerschap is een "medische conditie". De meeste mensen zijn via hun werkgever verzekerd maar dat heeft tot consequentie dat als iemand wordt ontslagen hij of zij dan niet alleen inkomen, maar ook de verzekering kwijt is. In deze tijden van economische crisis zijn veel mensen hierdoor in de problemen geraakt. De Republikeinen hebben hiervoor geen oplossing, integendeel, volgens hen moet de burger niet op de overheid rekenen maar moet hij voor zich zelf zorgen - ook al moet men daarvoor zijn huis verkopen of een persoonlijke lening nemen om de dokter te kunnen betalen. Alan Grayson legt uit wat het plan van de Republikeinen werkelijk inhoud:

Deze discussie vond 2 jaar geleden plaats toen de strijd ging over hervorming van het verzekeringsplan voor iedereen die niet verzekerd is via Medicare. Grayson is in 2010 helaas wel zijn zetel (in een conservatie district) verloren, maar achteraf zou hij nog wel eens gelijk kunnen krijgen met deze strategie.

De strategische fout van de Republikeinen
Het begint er nu steeds meer op te lijken de Democraten kunnen winnen op dit onderwerp. Dat deze mogelijkheid er is hebben ze te danken aan de Republikeinen zelf. Iedereen had verwacht dat de Republikeinen zouden komen met een plan waarin zou worden bezuinigd op Social Security (vergelijkbaar met onze AOW) maar ze kwamen daarentegen met een plan om Medicare te privatiseren: ouderen krijgen in hun plan een soort bonnen die ze kunnen gebruiken om op de markt een ziektekostenverzekering te kopen. De totale hoeveelheid geld die wordt uitgegeven aan deze deze bonnen zal uiteindelijk minder zijn dan de totale kosten voor Medicare, anders is het geen bezuiniging. Waarom de Republikeinen nu juist Medicare hebben gekozen om op te bezuinigingen - en feitelijk af te schaffen - is niet duidelijk. In 2009 voerden ze juist nog campagne met de beschuldiging dat de Democraten, ja het is niet te geloven, op Medicare wilden bezuinigen - wat niet waar was, maar daar gaat het nu even niet om. Het is nog onbegrijpelijker als je weet dat dit programma bij ouderen geliefd is, en ouderen de grootste doelgroep zijn van de Republikeinen.

Kijk bijvoorbeeld hoe deze Republikeinse Congresman wordt aangevallen door kiezers in zijn district bij een presentatie van zijn plannen. Hem wordt gevraagd hoe het zit met zijn eigen ziektekostenverzekering die hij van staatswege ontvangt, die krijgt hij toch ook van de overheid? Waarom geeft hij zelf niet het goede voorbeeld en neemt hij geen particuliere verzekering?

Aanvallen in plaats van verdedigen
De Democraten zien nu plotseling een kans om Republikeinen aan te pakken. Kathy Hochul heeft met haar overwinning laten zien dat je daarmee zelfs kan winnen in uiterst conservatieve districten. In plaats van zich op te stellen als voorzichtige hervormer heeft zij zich opgeworpen als verdediger van deze sociale voorziening.

Ook op een ander punt lijkt een begin gemaakt te worden met een betere strategie om de Republikeinen te bestrijden. Democraten proberen eindelijk niet meer "mee te denken" met de Republikeinen over de staatsschuld, waarbij ze proberen over te komen als verstandige, en zuinige bestuurders om zich af te zetten tegen het clichébeeld "tax and spend" Democraat. In de Senaat hebben Democraten nu blijkbaar gekozen voor een andere lijn. In de debatten over het begrotingstekort is volgende figuur gepresenteerd:

Hierin is goed te zien wat de belangrijkste oorzaak van de schuldproblemen is: het beleid van George W. "Mission Accomplished" Bush. Door zich niet te verdedigen tegen het "tax and spend" beeld maar zich in plaats daarvan te richten op de misstanden die zijn veroorzaakt door Republikeinen nemen hun kansen toe in de race om het Presidentschap. Dit is opmerkelijk want tot nog toe deden de Democraten precies het tegenovergestelde door zich alleen maar verdedigend op te stellen en handreikingen naar de Republikeinen te doen. Dit was een nogal deprimerende aanblik die weinig indruk maakte waardoor veel Democratische kiezers bij de verkiezingen thuis bleven. Dat was de werkelijke oorzaak van het verlies in 2010. Maar er kan natuurlijk nog van alles en nog wat gebeuren.

De NRC, de economische crisis en de verwende jeugd

2011-05-23T23:17:00.002+02:00

De krant is een meneer zeggen ze wel eens, maar vandaag is de NRC een ouwe heer.
In het redactioneel van 23 mei 2011 over de verkiezingen in Spanje en elders in Europa stelt zij dat er een trend is waar te nemen:

Partijen die nu in crisistijd verantwoordelijkheid dragen, worden gestraft.

Volgens NRC-Handelsblad is hiervoor een "simpele verklaring":

Veel burgers voelen zich niet verantwoordelijk voor de economische crises en geven liever de schuld aan de regeringspartij die voorhanden is. Maar er is meer aan de hand. In Spanje werden de verkiezingen overvleugeld door het jeugdprotest dat, als een kopie van de beweging in Egypte, de pleinen van de grote steden bezet houdt. De boodschap van dit protest is vooral: Tegen! De jongeren zijn tegen de twee grote partijen die afwisselend regeren en meer of minder corrupt zijn. Ze zijn tegen een gedereguleerde economie die hun flexibele arbeidscontracten wegsnijdt en ook geen betaalbare woningen produceert.
Dat oogt een beetje verwend.

Dat zittende regeringen worden afgestraft voor het slechte economisch beleid dat op dit moment wordt gevoerd, is een natuurlijk een open deur. Maar wat wordt er bedoeld met "liever de schuld geven", en welke verantwoording moet de burger dan nemen?

In Spanje is de nood op dit moment heel groot met een werkloosheidspercentage van maar liefst 21%. De reden dat de werkloosheid zo hoog is is dat een implosie van de huizenmarkt in Spanje heeft plaatsgevonden. Deze is het gevolg van de monetaire politiek van de ECB. Ook de oplossing van deze crisis wordt door het zelfde monetaire beleid geblokkeerd. Het land moet "als straf" voor het wanbeleid van die zelfde ECB hard bezuinigen waardoor de economie alleen maar verder krimpt. Is het vreemd dat burgers hun ongenoegen uitten over het dereguleren en bezuinigen dat ons die crisis alleen maar erger maakt?

Als de krant zo graag wil dat de verantwoordelijken van deze crisis worden gestraft, kan zij beter een redactioneel schrijven over het bestuur van de ECB in plaats van de jeugd in Spanje die de gevolgen van het monetaire wanbeleid van de ECB in Europa aan de lijve ondervindt.

Grenzen van 1967 zijn "Auschwitz" Borders vogens Wiesenthal Centrum

2011-05-22T08:28:00.002+02:00

Dit is de officiële reactie van het Siemon Wiesenthal Center op Obama's speech over zijn plannen voor het Midden-Oosten:

"Auschwitz" Borders: A term coined by Israel's Foreign Minister Abba Eban who warned that a return to pre-1967
Six Day War borders would be Auschwitz borders for Israel.

The Simon Wiesenthal Center commended President Obama's call for further democratization in the Arab world but expressed deep disappointment that he called for Israel's return to the pre-June 1967 borders.

"We welcome the President's recognition of Israel's security needs and that Hamas cannot be a partner in the peace process, but a call to a return to 1967 borders as the basis for negotiations, even with 'land swaps' is a non-starter, when at least half of the Palestinian rulers are committed to Israel's destruction," said Rabbis Marvin Hier and Abraham Cooper, founder and dean, and associate dean of the Simon Wiesenthal Center.

Dit is op zijn zachtst gezegd een merkwaardige stelling: hoe kan het dat de grenzen die tot nog toe met succes zijn verdedigd, nu onverdedigbaar zijn geworden?

Wat wel klopt is dat Netanyahu en het Wiesenthal Center proberen het onverdedigbare te verdedigen: de illegale nederzettingen op Palestijns land. Zie bijvoorbeeld deze kaart waarop staat aangegeven hoeveel land door Israël is bezet en wat nog over is van de Palestijnse gebieden.

The literati sent out their minions to do their bidding

2011-05-21T12:21:00.003+02:00

Newt Gingrich, een van de kandidaten voor de Presidentsverkiezingen in 2012, heeft een poëtische inslag. Lees dit hardop als een gedicht:

The literati sent out their minions to do their bidding.
Washington cannot tolerate threats from outsiders who might disrupt their comfortable world.
The firefight started when the cowardly sensed weakness. They fired timidly at first, then the sheep not wanting to be dropped from the establishment’s cocktail party invite list unloaded their entire clip, firing without taking aim their distortions and falsehoods.
Now they are left exposed by their bylines and handles.
But surely they had killed him off. This is the way it always worked. A lesser person could not have survived the first few minutes of the onslaught. But out of the billowing smoke and dust of tweets and trivia emerged Gingrich, once again ready to lead those who won’t be intimated by the political elite and are ready to take on the challenges America faces.

Het was een slechte week voor Gingrich. Op de Amerikaanse versie van "Buitenhof", Meet the Press had hij het moeilijk. Meestal worden daar alleen maar luie vragen gesteld door de presentator David Gregory. Hij is dan ook niet te vergelijken met onze Clairy Polak of Peter van Ingen. Gingrich werd deze keer echter geconfronteerd met zijn eigen gedraai over ziektekostenverzekeringen. In de jaren 90 had hij altijd verkondigd voor verplichting (de 'individual mandate') te zijn maar tegenwoordig is plotseling furieus tegen. Hoe kan dat? Moeilijke vragen had Gingrich van Gregory echter niet verwacht, en waarom zou hij ook, want dat is in dat programma niet gebruikelijk.

Later in de week bleek dat ook nog eens een rekening heeft uitstaan bij een juwelier voor maar liefst 5 ton.

Mister family values
Stephen Colbert grapte dat hij waarschijnlijk verlovingsringen in bulk had ingekocht want Newt Gingrich is namelijk 3 keer getrouwd. Twee keer heeft hij zijn vrouw verlaten en met zijn met een minnares te trouwen. De verklaring die hij daarvoor had is overigens ook komisch: "Passion for the country" was de oorzaak voor het overspel (benadrukking van mij):

There's no question at times of my life, partially driven by how passionately I felt about this country, that I worked far too hard and things happened in my life that were not appropriate. And what I can tell you is that when I did things that were wrong, I wasn't trapped in situation ethics, I was doing things that were wrong, and yet, I was doing them.

We kunnen in Nederland lachen om dit soort clowns, maar het zijn clowns met grote macht en invloed in de Amerikaanse politiek. Newt Gingrich kreeg die positie toen hij in 1994 werd gekozen tot Speaker of the House. In de jaren 90 was deze man aanvoerder van de zogenaamde Republikeinse Revolutie toen de Republikeinen in november van dat jaar de Mid Terms met grote meerderheid wonnen. Voor het eerst in 40 jaar hadden ze de meerderheid in beide kamers van het Congress. De Democraat Bill Clinton zat net 2 jaar in het Witte Huis.
Gingrich en de Republikeinen voerden campagne voor fatsoen en christelijke familiewaarden. Het was onder zijn leiding als Speaker dat de jacht werd geopend op de President die werd beschuldigd van immoraliteit en bedrog. Enkele bekende - en minder bekende schandalen uit die tijd: Whitewater, Troopergate, de "moord" op Vincent Foster, en natuurlijk de affaire met de Witte Huis stagiaire Monica Lewinsky met wie hij “geen seks” had gehad. Geen enkele beschuldiging bleek waar te zijn behalve dat hij een verhouding heeft gehad met Lewinsky en het feit dat hij daarover had gelogen. Deze zware beschuldiging culmineerde in het impeachment proces proces tegen Clinton, de poging om Clinton af te zetten als President.

De literati
Dit alles speelde zich af toen hij zijn vrouw bedroog tijdens zijn tweede huwelijk. Ook werd zijn gedrag als parlementariër onderzocht door de House Ethics commissie. Hij had geld dat hij had gebruikt voor politieke campagnes van de belasting afgetrokken en daarover later gelogen voor die zelfde commissie terwijl hij dus zelf op dat moment de President van liegen beschuldigde.
Het is een wonder dat deze man, overspelpleger, leugenaar en hypocriet, campagne kan voeren voor christelijke familiewaarden en nog serieus genomen wordt. Hij is regelmatig te zien op Amerikaanse TV zonder dat hem ook maar een keer iets wordt gevraagd over dit verleden. Als dat dan toch een keer gebeurd, zoals afgelopen zondag dan beschuldigt hij de media van vooringenomenheid tegen zijn persoon, terwijl het juist diezelfde media zijn die er voor zorgen dat Gingrich nog steeds een politicus is van (enige) betekenis. En dat is toch vreemd want Gingrich is een clown die door de literati en hun knechten al lang geleden afgevoerd had moeten worden uit de comfortabele wereld van Washington. Iemand als Gingrich (en hij is echt niet de enige) kan alleen maar zoveel invloed hebben omdat hem nooit de vuur aan de schenen wordt gelegd, omdat hem nooit wordt gevraagd hoe dat zit met die affaires terwijl hij tegelijkertijd zijn campagne baseert op morele waarden. In plaats daarvan wordt Gingrich in serieuze nieuws en discussie programma’s zoals Meet the Press geplaatst tegenover een gematigde Democraat en wordt er braaf gediscussieerd maar de literati nemen nooit stelling en blijven “objectief” want dat is de code in de media in de VS. Wie die code breekt ligt er uit en wordt niet meer serieus genomen. Dit is een van de redenen dat de democratie in America zo slecht functioneert en vrijheid van meningsuiting vaak niet meer is dan een holle kreet, want niemand heeft een mening of durft die te uitten.

Update 21 mei 2011: De kandidatuur van Gingrich is overigens vooral hopeloos geworden omdat hij in dit programma ook een faux pas begaat: hij bekritiseert het economisch plan van Paul Ryan en vooral de bezuinigingen op het medische programma voor ouderen (Medicare). "social engineering from the right". Oei, dat had hij niet moeten doen: vuile was hou je binnen.

Het nieuws en alleen het nieuws

2011-05-20T00:52:00.005+02:00

Keith Olbermann was lange tijd een van de weinige echt linkse commentatoren die op de Amerikaanse (kabel-)TV te zien waren bij de zender MSNBC. Hij nam als een van de weinigen in de Amerikaanse media duidelijk stelling tegen de oorlog in Irak. Totdat hij vorig jaar plotseling opstapte.

Een goede verklaring hebben we nooit gehad: had hij er genoeg van? Of hadden zijn bazen genoeg van zijn grote mond? Kort daarvoor had hij een conflict met zijn werkgever, de zender MSNBC (Onderdeel van NBC, dat eigendom is van General Electric) en was hij korte tijd geschorst wegens het geven van campagnedonaties aan Democraten. Iets dat voor presentatoren niet is toegestaan volgens het reglement van NBC want journalisten horen onafhankelijk te zijn. Nu was dat in het geval Olbermann idioot want iedereen die wel eens naar Countdown had gekeken wist waar Olbermann's politieke voorkeur naar uitging. Maar regels zijn regels was het oordeel van de directie. Echter binnen een paar dagen was Olbermann weer terug. NBC besloot onder druk van het massale protest van de kijkers voor deze keer een uitzondering te maken. (En bovendien legde de show geen windeieren want het had - voor dat type programma - een hoge kijkdichtheid.). Daarom kwam het toch als een verrassing toen hij enkele weken na deze gebeurtenis plotseling vertrok bij MSNBC.

Tot nog toe heeft Olbermann nooit een verklaring gegeven voor zijn vertrek. Iedereen neemt aan dat hij hierover een afspraak heeft gemaakt met zijn voormalige werkgever. Maar nu hebben we dan toch een verklaring. In de David Letterman Show gaf hij de volgende verklaring:

At some point in the last few years that I have been doing the news in the way that I do, it has occurred to me that the best place to continue doing the news in that way would be to do it at a place that is just in the news business and nothing else. It doesn’t also own an amusement park in Orlando, it doesn’t have outdoor advertising, or beet plantations in the Azures

General Electric is de eigenaar van MSNBC/NBC en het bedrijf verkoopt niet alleen nieuws, maar bijvoorbeeld ook kerncentrales, en dat (en andere zaken) gaat natuurlijk wringen op den duur. Want hoe kun je als mediabedrijf nog onafhankelijk nieuws brengen als je te gelijkertijd ook grote belangen hebt in de uitkomst van het nieuws? De schoring van Olbermann was in dat licht bezien dan ook bijzonder hypocriet.

Tenslotte, om een idee te geven van het soort van commentaar van Olbermann is hier de beroemde "rant" tegen Bush uit 2008:

Visit msnbc.com for Breaking News, World News, and News about the Economy